Op maandag 28 april om 12.32 uur viel Spanje, samen met Portugal, in het duister. Het ministerie van de Spaanse premier Pedro Sánchez beweert dat niemand de zenuwen verloor tijdens deze kritieke uren. Met een regering die al ervaring heeft met verschillende crises zoals pandemieën, vulkaanuitbarstingen en oorlogen, leek men voorbereid. Maar hoe werd deze schokkende gebeurtenis werkelijk beleefd door de betrokkenen in de regering?

De premier van Spanje was op dat moment in gesprek met de Cypriotische premier Nikos Christodoulides toen hij plotseling werd onderbroken. Zijn hoofd van kabinet, Diego Rubio, bracht het slechte nieuws: “We hebben een nationale noodsituatie, een totale uitval van de elektriciteitsvoorziening.” Red Eléctrica had al contact opgenomen met de presidentiële staf om hen te informeren over de massale stroomuitval. Wat de oorzaak was, was nog onbekend, maar het bedrijf verzekerde dat men bezig was met het herstellen van de dienst. Tot dat moment lag de geplande vraag naar energie rond de 25.000 megawatt, terwijl de werkelijke vraag ver onder dat niveau lag, op slechts 10.000 megawatt.

Het resultaat? Alle apparaten in het land die op het elektriciteitsnet waren aangesloten, functioneerden niet meer, met uitzondering van de Balearen en de Canarische Eilanden, waar uiteindelijk wel het mobiele telefoonverkeer en internet plat lagen.

De eerste werkzaamheden van de week omvatten strategische bijeenkomsten waarin ministers hun plannen voor de komende dagen bespraken. De meeste ministers waren aanwezig, wat het gemakkelijk maakte voor Sánchez om hen te verzamelen in La Moncloa, het regeringscomplex. Hier is het systeem van Malla B, een versleuteld telefoonsysteem, zeer handig gebleken bij de communicatie tussen de ministers.

Naarmate de minuten verstreken, en er geen duidelijke antwoorden kwamen van Red Eléctrica, besloot de premier zelf naar de energiecentrale te gaan. Hij werd vergezeld door meerdere ministers, waaronder Sara Aagesen, de minister voor Ecologische Transitie, en Fernando Grande-Marlaska, de minister van Binnenlandse Zaken. Op dat moment was de spanning te snijden, en de aanwezigen herinneren zich de verbijstering over de situatie.

De eerste gesprekken met de president van Red Eléctrica, Beatriz Corredor, brachten weinig geruststelling. “Wat is de oorzaak?” vroeg Sánchez. “We weten het niet” was het antwoord. “Hoe lang gaat het duren om de service te herstellen?” “Tussen de zes en tien uur.” Dit leidde tot een gevoel van shock onder de aanwezigen.

Terwijl het presidentiële voertuig vastzat in het verkeer op weg terug naar La Moncloa, riep Sánchez de eerste van zes vergaderingen in 36 uur tijd bijeen van de Nationale Veiligheidsraad. Hierin werden de ministeries gevraagd om de impact van de crisis in hun sectoren in kaart te brengen. De eerder opgedane ervaringen met de DANA-hulpprogramma’s hielpen hierbij, vooral voor Minister Puente, die eerder al contacten had gelegd met regionale vertegenwoordigers.

Sánchez gaf prioriteiten aan zijn ministers, en communiceerde dat hij die maand om 18.00 uur zou verschijnen voor de pers. De schaduw van de eerdere communicatieblunders van de regering hing boven het hoofd van de president. Uiteindelijk heeft Sánchez drie persconferenties gegeven om tekst en uitleg te geven over wat de regering op dat moment wist. Deze late of niet goede respons van de premier heeft hem veel kritiek opgeleverd, vooral van de oppositiepartijen.

Intussen waren meer dan 30.000 mensen vast komen te zitten in treinen door heel Spanje, waarbij het meest problematische geval zich voordeed in de tunnel van Pajares in Asturië. Het spoorwegnetwerk vormde de grootste bron van bezorgdheid, terwijl luchthavens relatief goed functioneerden. Uiteindelijk werden er slechts 8% van de geplande vluchten geannuleerd.

De minister van Binnenlandse Zaken zette snel meer dan 30.000 agenten in om de situatie te beheersen in het land. De technische expertise van minister Aagesen kwam ook sterk naar voren; haar achtergrond als ingenieur hielp bij het vertalen van complexe technische gegevens naar begrijpelijke informatie voor zowel de overheid als het publiek.

Voor de vergadering van de Nationale Veiligheidsraad had Sánchez ook reeds telefonisch contact gehad met verschillende wereldleiders, waaronder Macron en Zelenski. Ondanks de ernst van de situatie verschenen er al snel geruchten en desinformatie op sociale media, wat resulteerde in paniek onder de bevolking die voedsel en andere benodigdheden begon te hamsteren.

Bij de eerste bijeenkomst van de veiligheidsraad verklaarde Sánchez dat hij had geprobeerd om contact op te nemen met de oppositieleider Alberto Núñez Feijóo van de Partido Popular (PP), maar zonder succes omdat deze ook offline was. Ondertussen liet Sánchez weten dat het onderzoek naar de oorzaak van de uitval grondig zou worden uitgevoerd.

De uitdagingen na het herstel

Toen de elektriciteit uiteindelijk weer grotendeels was hersteld, bleef de onrust bestaan binnen de regering. Men was zich bewust van de strijd die zou volgen tussen de energieleveranciers en Red Eléctrica over aansprakelijkheid en schadevergoeding. Bij de volgende persconferentie op dinsdag uitte Sánchez zijn frustratie over het gebrek aan concrete informatie van Red Eléctrica en dat zo’n grote storing niet zonder verklaring kon blijven.

De gesprekken met de directie van Red Eléctrica waren intensief, waarbij Sánchez eiste dat ze hem onmiddellijk zouden informeren. Het beeld dat zich ontvouwde, was dat veel centrales elkaar in korte tijd hadden uitgeschakeld, iets wat nog steeds verder onderzocht moest worden.

De toekomst van de energievoorziening

De afgelopen weken heeft de crisis geleid tot hernieuwde discussies over de rol van hernieuwbare energiebronnen en het onderhoud van nucleaire centrales. De president van Red Eléctrica, Beatriz Corredor, blijft ondanks de druk om af te treden aan, hoewel haar toekomst afhankelijk zal zijn van haar samenwerking in de komende onderzoeksperiodes.

De regering heeft tot nu toe benadrukt dat de crisismanagementcapaciteiten van het kabinet zijn verbeterd en dat dit incident heeft aangetoond dat ze beter voorbereid zijn dan eerder. “Het systeem werkte, maar waarom het faalde, is een vraag die we moeten beantwoorden”, aldus een minister.

De conclusies van de onderzoeken zullen naar verwachting pas maanden later beschikbaar zijn. Terwijl de oppositie aandringt op transparantie, lijkt het erop dat Sánchez en zijn team geloven dat ze hun competentie tijdens de crisis hebben bewezen, ondanks de nog onduidelijke oorzaak van de uitval en de juridische gevolgen die waarschijnlijk zullen volgen.