Ikzelf ben ook te dik. Heb ik last van obesitas? Geen idee. Moeten er kilo’s af? Zeker weten. Ik ben een weegschaal en dat is met mijn gewicht ook wel te merken: paar kilo’s erbij, paar kilo’s eraf, het jojo-effect, zeg maar. Ik ben zeker niet de enige Nederlander (of Belg) in Spanje die iets te veel geniet van wat leven in Spanje te bieden heeft, haha. Maar het goede nieuws is dat het aantal mensen met obesitas gestabiliseerd is in Spanje. Zou ik ook bij die groep horen?

Na tientallen jaren van vrijwel ononderbroken groei lijkt Spanje een keerpunt te hebben bereikt in de strijd tegen obesitas. Dat blijkt uit de meest recente Encuesta de Salud de España (Nationale Gezondheidsenquête), die het Ministerie van Volksgezondheid samen met het Instituto Nacional de Estadística (INE, het nationale statistiekbureau) publiceerde. Het onderzoek ondervroeg ruim 21.000 huishoudens in heel Spanje en de uitkomst is opvallend: voor het eerst in jaren gaan de cijfers omlaag.

Spanje heeft jarenlang fors geïnvesteerd in nationaal beleid tegen overgewicht en doet het nu beter dan vrijwel alle andere landen ter wereld. Nederlanders en Belgen die hier wonen of regelmatig komen, merken wellicht dat Spanje ook op dit vlak een andere koers vaart dan men thuis gewend is.

Minder dikke Spanjaarden

Zo’n 15% van de Spaanse volwassenen had in 2023 obesitas, tegenover 16% in 2020. Dat klinkt bescheiden, maar in absolute termen gaat het om honderdduizenden mensen. Ter vergelijking: in 1987 had 45% van de mannen en 33,5% van de vrouwen overgewicht of obesitas. In 2023 zijn die cijfers gestegen naar respectievelijk 62% en 48%. Het probleem is er dus nog altijd en treft meer dan de helft van de volwassen bevolking, maar de richting is veranderd.

Mannen lopen een stuk groter risico op overgewicht dan vrouwen. Bij obesitas zelf is het verschil verwaarloosbaar. Opvallend problematisch is de situatie bij jongeren tussen de 15 en 24 jaar: in die leeftijdsgroep stijgt de prevalentie van obesitas juist nog, een trend die zich over de gehele onderzoeksperiode aftekent.

Spanje als wereldwijde uitzondering

Internationaal valt Spanje op. Het World Heart Report 2025 van de Federación Mundial del Corazón (Wereldhartenfederatie) concludeert dat Spanje wereldwijd het meest succesvol is geweest in het terugdringen van obesitas over de afgelopen 32 jaar. De obesitasgraad bij vrouwen daalde met 4,5% tussen 1990 en 2022, een prestatie die vrijwel nergens anders is geëvenaard. Elders namen de gevallen van obesitas toe, terwijl ook de sterfte door hart- en vaatziekten wereldwijd verdubbelde.

De Federación Mundial de la Obesidad (Wereldfederatie voor Obesitas) roemt het Spaanse beleid: nationale behandelplannen voor overgewicht en periodieke grootschalige gezondheidsonderzoeken maken het verschil met landen die nog altijd achterlopen.

Minder suiker bij kinderen, minder groente bij volwassenen

Niet alles is rozengeur en maneschijn. Het dagelijkse verbruik van fruit en groenten daalde: slechts iets meer dan de helft van de bevolking eet dagelijks vers fruit, en nog geen derde van de mannen eet elke dag groenten of salade.

Toch is er goed nieuws voor de jongste generatie. Het aandeel kinderen van 1 tot 14 jaar dat dagelijks snoept, daalde spectaculair met 20% in slechts 3 jaar tijd. Het aandeel dat dagelijks suikerhoudende frisdrank drinkt, zakte naar slechts 1,5%. De effecten op het gewicht laten nog op zich wachten, maar de trend is veelbelovend.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen in Spanje?

Voor de vele Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen of langdurig verblijven: het Spaanse gezondheidsstelsel speelt een actieve rol in de aanpak van overgewicht. Huisartsen, de médicos de cabecera, sturen steeds vaker aan op preventie en leefstijladviezen. De Wereldfederatie voor Obesitas berekende dat Spanje in 2030 nog altijd bijna 19 miljoen volwassenen met overgewicht telt. De stabilisering is dus hoopvol, maar geen reden tot ontspanning.