Stel je voor dat je een leeg blikje inlevert en direct een kleine beloning ontvangt, zonder dat je er eerst extra voor hebt betaald. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn, maar dit is precies de proef waar de Spaanse supermarktketen Mercadona momenteel mee bezig is in Portugal. Het is een slimme zet om te zien of een positieve prikkel beter werkt dan het verplichte statiegeld dat we uit andere landen kennen.
In de Portugese vestigingen kom je nu speciale automaten tegen die je plastic flessen en blikjes met plezier opslokken. Zodra de machine klaar is met scannen, rolt er een bonnetje uit met een klein bedrag. Dat bedrag kun je simpelweg laten verrekenen bij je volgende boodschappen. Het gaat misschien om een paar cent per stuk, maar als je een volle zak meeneemt, tikt het stiekem best lekker aan.
Het grote verschil met wat wij in Nederland gewend zijn? Je betaalt geen cent extra bij de kassa. Waar wij gewend zijn aan het klassieke statiegeld – eerst extra betalen en dat later terugkrijgen – kiest Mercadona voor de weg van de beloning. Je krijgt dus eigenlijk een extraatje voor je goede gedrag. Dat voelt een stuk sympathieker aan, want niemand houdt van die extra toeslagen op de kassabon.
De test loopt nu alleen nog bij de zuiderburen in Portugal. De supermarkt wil eerst rustig bekijken of de machines wel soepel werken en of mensen het de moeite waard vinden om hun lege verpakkingen mee te sjouwen. Spanje zelf stoeit al een tijdje met de vraag hoe het recycling naar een hoger niveau kan tillen zonder het de consument te moeilijk te maken. Dit experiment laat zien dat het ook anders kan: motiveren in plaats van verplichten.
Natuurlijk blijft de grote vraag of een paar cent genoeg is om iedereen in beweging te krijgen. Gaan mensen echt met tassen vol plastic naar de winkel voor een euro korting? Ik vermoed dat de gunfactor hier een grote rol speelt. Mensen willen best recyclen, maar als daar een kleine tastbare beloning tegenover staat, wordt de drempel net even wat lager.
Mocht dit experiment in Portugal een succes blijken, dan is de kans groot dat we deze automaten binnenkort ook in de Spaanse straten zien verschijnen. Het zou een mooie stap zijn. Je bent dan niet alleen goed bezig voor de planeet, maar houdt er zelf ook nog een kleinigheidje aan over. Een echte win-win, als je het mij vraagt.
