Donald Trump wil naar eigen zeggen alle handel met Spanje stopzetten en noemt het land een “verschrikkelijke” bondgenoot binnen de NAVO. De uitspraken vielen woensdag tijdens de NAVO-top in Turkije.

Trump deed zijn aankondiging in Ankara, waar staatshoofden en regeringsleiders van de NAVO-landen bijeenkwamen. Hij zei zijn minister van Financiën, Scott Bessent, opdracht te hebben gegeven om te onderzoeken hoe de handel met Spanje volledig kan worden stopgezet. Aanleiding is opnieuw de weigering van premier Pedro Sánchez om de defensie-uitgaven te verhogen naar 5 procent van het bbp, het percentage dat de NAVO als nieuwe norm heeft neergezet, op aandringen van Trump.

Volgens de Spaanse nieuwswebsite El Español zei Trump het letterlijk zo: “Spanje is een verschrikkelijke bondgenoot in de NAVO. Ze doen niet mee. Ze betalen niet. Ik wil niets met Spanje te maken hebben. Stop alle handel met Spanje, alsjeblieft, inclusief de bezoeken.” Zijn woorden zorgden voor merkbare verbazing bij andere delegaties op de top.

Wat zei Trump precies in Ankara?

De Amerikaanse president stond naast NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte toen hij zijn nieuwste aanval lanceerde. Het was niet zijn eerste. Eerder al kon Spanje zich afvragen of Trump het land daadwerkelijk kan beboeten met tarieven of uit de NAVO kan zetten, en volgens deskundigen blijven zulke dreigementen grotendeels symbolisch. Handelspolitiek valt namelijk onder de bevoegdheid van de Europese Unie als geheel, niet onder individuele lidstaten. Washington kan Spanje dus niet zomaar apart met importheffingen treffen zonder de rest van de EU te raken.

Waarom ligt Spanje al maanden onder vuur?

Spanje besteedt momenteel ongeveer 2,1 procent van zijn bbp aan defensie, ruim onder de 5 procent die Trump eist. Daarnaast weigerde de Spaanse regering eerder dit jaar de Amerikaanse basissen van Rota en Morón open te stellen voor operaties tegen Iran, wat Trump destijds al een “vreselijke bondgenoot” noemde. Ook na de aankondiging dat de VS troepen uit Duitsland terugtrekt, probeerde Madrid de gemoederen te bedaren en benadrukte het dat de Amerikaanse aanwezigheid op Spaans grondgebied normaal blijft functioneren. Bovendien zei de Spaanse premier destijds al duidelijk nee tegen oorlog, terwijl Trump dreigde met een handelsbreuk vanwege diezelfde kwestie.

Hoe reageert Madrid op de nieuwe dreiging?

De reactie vanuit La Moncloa (het regeringspaleis in Madrid) kwam snel. Een woordvoerder van de regering liet weten de uitspraken “met rust en normaliteit” te ontvangen en benadrukte dat Spanje en de Verenigde Staten een uitstekende sociale, culturele en economische relatie onderhouden. Bronnen rond Sánchez wijzen er bovendien op dat de VS momenteel een handelsoverschot met Spanje heeft, waardoor de dreigementen economisch weinig hout snijden. Ook wordt gewezen op het feit dat handelsrelaties binnen het Europese kader worden geregeld, zodat Washington niet eenzijdig met Madrid kan onderhandelen of sanctioneren.

Wat betekent dit voor de inwoners van Spanje?

Voor wie in Spanje woont of overweegt te emigreren, blijft de directe impact vooralsnog beperkt. Een eerder tariefakkoord tussen de EU en de VS bleek voor Spanje een relatief beperkte economische impact te hebben, vooral omdat de export naar de VS slechts een klein deel van de Spaanse economie uitmaakt. Toch voedt de aanhoudende spanning tussen Madrid en Washington de onzekerheid over defensie-uitgaven, iets wat ook zichtbaar is nu Spanje zijn defensiebudget flink heeft verhoogd, al blijft de vraag of dat genoeg is om Washington tevreden te stellen.

De NAVO-top in Ankara loopt donderdag nog door. Of Trumps woorden ook daadwerkelijk tot concrete maatregelen leiden, moet de komende dagen blijken. Hoogstwaarschijnlijk blijft het opnieuw bij een symbolische blokkade die in de praktijk weinig effect zal hebben.