9 mei is voor de Europeanen een feestelijke dag, al weten de meeste van hen het niet. Ook voordat ik met SpanjeVandaag begon, was ik me er niet van bewust dat er een Europadag bestond. Inmiddels weet ik dat natuurlijk wel en sinds ik in Spanje woon, blijkt de toetreding van Spanje tot de Europese Unie een belangrijk moment te zijn geweest in de recente geschiedenis van het land. Spanje trad op 1 januari 1986 officieel toe tot de Europese Gemeenschappen, wat de voorloper van de huidige Europese Unie was. Samen met Portugal sloot Spanje zich aan, wat een einde maakte aan een lange periode van isolement en bijdroeg aan de modernisering van beide landen.

Spanje kijkt deze week terug op veertig jaar Europese integratie. Wat begon als een politieke vlucht vooruit na de dictatuur van Franco, groeide uit tot een complete verbouwing van het land. Vooral oudere generaties herinneren zich nog het Spanje van begin jaren tachtig: hoge inflatie, werkloosheid en een land dat politiek nog wankelde na de dood van dictator Franco.

De Europese toetreding werd daardoor meer dan een economisch project. Het was een veiligheidsnet.

Na de mislukte staatsgreep van 23 februari 1981 groeide in Madrid het besef dat aansluiting bij de Europese Economische Gemeenschap noodzakelijk was om de jonge democratie te beschermen. Volgens berichtgeving in Spaanse media zagen opeenvolgende regeringen Europa als garantie tegen een terugkeer naar autoritair bestuur. Dat gevoel leeft nog altijd bij veel Spanjaarden die de overgang naar de democratie meemaakten.

Het geld uit Brussel veranderde daarna letterlijk het landschap. Spanje kreeg tientallen jaren miljarden uit Europese cohesie- en structuurfondsen. Daarmee werden snelwegen aangelegd, regionale luchthavens gebouwd en de grootste hogesnelheidsnetwerken van Europa uitgerold. Ook waterzuivering, scholing en digitalisering kregen een impuls. Waar Nederland jarenlang nettobetaler was, hoorde Spanje juist tot de grootste ontvangers van Europese steun.

Dat leverde soms gemopper op in Noord-Europa, al heeft men er nu profijt van.

De invoering van de euro betekende opnieuw een kantelpunt. De oude peseta verloor regelmatig waarde en sparen voelde voor veel gezinnen onzeker. Met de komst van de gezamenlijke munt verdwenen die terugkerende devaluaties grotendeels. Spaanse banken en bedrijven kregen makkelijker toegang tot internationaal kapitaal en ondernemingen als Santander, Telefónica en Zara groeiden uit tot wereldspelers.

Volgens historici speelde Europa ook een grote rol bij sociale veranderingen. Europese regels rond arbeidsrechten, vrouwenrechten en consumentenbescherming dwongen Spanje sneller te moderniseren dan zonder Brussel waarschijnlijk was gebeurd. Het Erasmusprogramma zorgde bovendien voor een generatie jonge Spanjaarden die zonder moeite in Amsterdam, Brussel of Berlijn studeerde en werkte.

De Spaanse invloed binnen Europa groeide ondertussen mee. Madrid schoof thema’s als Latijns-Amerika, migratie en de Middellandse Zee hoger op de Brusselse agenda. Veertig jaar later is Spanje daardoor niet langer de leerling van Europa. Het land wil nu mee bepalen waar Europa naartoe gaat.

En nu, anno 2026, veertig jaar na Spanje’s toetreding, kunnen Nederlanders, Belgen en andere Europeanen genieten van een modern, veilig en economisch stabiel land. Natuurlijk is niet alles perfect, en Spanje blijft een Middellandse-Zee-land in Zuid-Europa waar de mentaliteit anders is dan in Noord-Europa, maar wie al jaren in Spanje woont of er vaak komt, heeft met eigen ogen kunnen zien hoe Spanje is gegroeid tot een modern land.