De Sagrada Familia was veel in het nieuws met het bezoek van de paus en de inzegening van de basiliek, maar de voltooiing van dit emblematische bouwwerk kan de sloop van honderden woningen betekenen. Bewoners van het Eixample zijn woedend over een mogelijke onteigening voor een particulier bouwwerk.

Het draait om de plek vlak voor de hoofdingang van de basiliek, de Fachada de la Gloria (Gloriegevel). Daar wil de bouworganisatie een monumentale toegangstrap en een groot plein aanleggen, precies zoals Antoni Gaudí dat ruim een eeuw geleden tekende. De Sagrada Família, vorig jaar uitgeroepen tot hoogste kerk ter wereld, staat alleen midden in een dichtbevolkte wijk. Die ruimte ligt nu vol met woonblokken tussen de Carrer de Mallorca en de Carrer d’Aragó.

In het meest verstrekkende scenario verdwijnen twee complete huizenblokken. Dat raakt volgens sommige berekeningen tot drieduizend woningen en zo’n tienduizend bewoners. Andere lezingen houden het op een paar honderd verhuizingen. Hoe dan ook leven duizenden mensen al decennia met de onzekerheid of hun huis ooit tegen de vlakte gaat.

De Spaanse nieuwszender La Sexta meldde deze week dat de verontwaardiging in de buurt opnieuw oplaait. Wat de bewoners vooral steekt: zij raken hun huis kwijt voor een project dat volledig met privégeld wordt betaald, zonder een cent van de staat of de kerk. De basiliek leeft van entreegelden en donaties, en haalde in 2025 nog 135 miljoen euro op bij bijna vijf miljoen bezoekers. Diezelfde populariteit voedt de discussie over wonen, want het toerisme drijft de huren op en verdringt mensen uit hun eigen wijk.

Waarom mogen die huizen er eigenlijk niet staan?

De wortels van het conflict liggen ver terug. In 1975 gaf het Ayuntamiento (stadsbestuur) van Barcelona een bouwvergunning af aan projectontwikkelaar Núñez y Navarro, precies op de plek waar nu de trap moet komen. Een rapport van het toenmalige ministerie bevestigde dat het gebouw legaal was. Voor de bewoners is dat het sterkste argument: een latere onteigening zou juridisch op losse schroeven staan.

Tegelijk reserveerde de stad in het Plan General Metropolitano (metropolitane bestemmingsplan) van 1976 een brede strook voor de toekomstige trap. Twee plannen, twee werkelijkheden, en daartussen zitten de bewoners klem. Salvador Barroso, advocaat en woordvoerder van de getroffen buurtvereniging, spreekt al jaren over een zwaard van Damocles dat boven de wijk hangt.

Wie beslist er over de sloop?

Niet de kerk, maar het stadsbestuur. De Junta Constructora (bouwcommissie) van de basiliek zegt zich aan het oorspronkelijke ontwerp van Gaudí te houden, maar de knoop doorhakken doet het Ayuntamiento. Dat bestuur stelde een politieke deadline: vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 2027 moet duidelijk zijn wat er met de woningen gebeurt.

De onderhandelingen verlopen moeizaam. Bewoners willen openheid en een plek aan tafel, maar het overleg loopt nu via gescheiden gesprekken. Sommigen denken inmiddels aan een tussenoplossing, zoals een ruil van piso por piso (woning voor woning) of herhuisvesting in nabijgelegen panden die de basiliek zelf opkocht. Critici wijzen op iets anders: het beroep op het ‘oorspronkelijke plan’ zou vooral een lucratieve vastgoedoperatie in hartje stad moeten rechtvaardigen.

Wat heeft dit met de rest van Barcelona te maken?

Het slepende conflict past in een breder verhaal over een stad die kraakt onder haar eigen populariteit. Diezelfde drukte zorgt voor spanningen over leefbaarheid in heel Spanje en deed de reputatie van het toerisme dalen naar het laagste punt in vier jaar. Barcelona probeert de massa in toom te houden, onder meer door de toeristenbelasting stapsgewijs te verhogen tot acht euro per nacht. De trap van de Sagrada Família wordt daarmee niet zomaar een bouwkwestie, maar een symbool van die botsing tussen monument en buurt.