Wat gebeurt er als de grens tussen persoonlijke invloed en de hoogste publieke machtsfases niet alleen vervaagt, maar volledig verdampt? In Spanje is deze vraag het epicentrum geworden van een politieke aardbeving die Madrid op zijn grondvesten doet schudden.

Met het openen van het proces tegen Begoña Gómez, de echtgenote van premier Pedro Sánchez, is een juridisch schaakspel begonnen dat de grenzen van de rechtsstaat opzoekt. Rechter Juan Carlos Peinado heeft in een lijvig auto (gerechtelijk bevel) van 84 pagina’s de aanval geopend, en de details zijn even verbijsterend als explosief.

Hieronder belichten we de vijf meest bizarre wendingen in dit dossier, waarin de hoogste macht van het land plotseling wordt gereduceerd tot een tijdelijke status.

1. De paradox van de politie-escorte: vluchthulp of bewaking?

De meest opvallende maatregel van rechter Peinado is de inname van het paspoort van Begoña Gómez. Terwijl de landsverdediging betoogt dat een vlucht onmogelijk is omdat de vrouw van de premier dag en nacht wordt bewaakt door de staatsveiligheid, hanteert de rechter een logica die de politiewereld verbijstert. Volgens Peinado vormen diezelfde agenten juist een risico; zij zouden haar, al dan niet op bevel van bovenaf, kunnen helpen het land te verlaten.

Dit wantrouwen creëert een ongekende spanning tussen de rechterlijke macht en het veiligheidsapparaat. Politievakbonden zoals Jupol en de SUP spreken van een “absolute barbaarsheid”. Het is een juridische paradox van de eerste orde: de rechter framet de eigen veiligheidsdiensten van de staat als potentiële handlangers van een voortvluchtige.

“Die agenten kunnen op een bepaald moment, hetzij op eigen initiatief, hetzij op bevel van hun hiërarchische superieuren, juist degenen zijn die meewerken aan de actie of acties die worden ondernomen om die vlucht te vergemakkelijken.” — Citaat uit het auto van rechter Peinado.

Ter vergelijking: Moncloa wijst fijntjes op een eerdere uitspraak van rechter Calama in een corruptiezaak rond oud-premier José Luis Rodríguez Zapatero. Calama oordeelde toen juist dat “publieke bekendheid” een vlucht vrijwel onmogelijk maakt. Peinado negeert dit precedent volledig, tot grote woede van de regering.

2. Een juridische tijdreis naar het absolutisme

In een modern corruptieonderzoek zou je droge, technische taal verwachten. Peinado grijpt echter diep in de Spaanse geschiedenisles om zijn punt te maken. Hij vergelijkt de gedragingen in het Moncloa-paleis met die van “absolutistische regimes” en noemt expliciet de regeerperiode van koning Fernando VII.

De rechter stelt dat gedragingen die voortkomen uit “presidentiële paleizen”, zoals in dit geval, doen denken aan een tijdperk waarin de vorst boven de wet stond. Het gebruik van dergelijke historisch geladen retoriek in een modern dossier over beïnvloeding laat zien dat dit voor de magistraat geen gewone strafzaak is, maar een kruistocht voor de fundamenten van de democratie. De felheid waarmee hij het Moncloa-paleis wegzet als een oord van absolutisme, illustreert hoe diep de kloof tussen de Spaanse politiek en de rechterlijke macht momenteel is.

3. De “vluchtige” houdbaarheid van Pedro Sánchez

Peinado voert een opmerkelijk politiek-analytisch argument aan om het vluchtgevaar te rechtvaardigen. Hij omschrijft de positie van Pedro Sánchez als premier als “efímero” — vluchtig of voorbijgaand. De redenering? De bescherming en de status die Gómez nu geniet, zijn slechts tijdelijk. Zodra de politieke macht van Sánchez verdampt, vervalt ook de officiële begeleiding, wat de verleiding om te vluchten zou vergroten.

De rechter doet hier in feite een politieke voorspelling over de houdbaarheid van het kabinet-Sánchez om juridische dwangmiddelen te legitimeren. Deze maatregelen gelden overigens niet alleen voor de ‘First Lady’. Ook haar trouwe adviseur, Cristina Álvarez, wordt naar de beklaagdenbank gestuurd en onderworpen aan dezelfde reisbeperkingen en meldingsplicht, omdat zij volgens de rechter over exact dezelfde middelen beschikt om de rechtsgang te ontlopen.

4. Vier misdrijven, een privé-aanklager en een volksjury

De juridische inzet is loodzwaar, zeker omdat de Fiscalía (het Openbaar Ministerie) zich herhaaldelijk tegen deze zware maatregelen heeft verzet. Peinado negeert de professionele aanklagers echter en zet door met vier specifieke beschuldigingen:

1. Beïnvloeding (tráfico de influencias)
2. Corruptie in het bedrijfsleven
3. Onrechtmatige toe-eigening
4. Verduistering van publieke gelden (malversación)

De zaak wordt gevoed door de acusación popular (een uniek Spaans systeem van private vervolging), geleid door de ultraconservatieve actiegroep Hazte Oír, die maar liefst 24 jaar cel eist tegen Gómez. De kern van de zaak draait om een vermeende schade van ruim € 113.000 aan de Universidad Complutense de Madrid. De rechter beschuldigt Gómez ervan software, ontwikkeld voor de universiteit, te hebben “geïntegreerd in haar persoonlijk vermogen”. Dat de zaak door een jurado popular (volksjury) zal worden behandeld, maakt dit dossier tot een publiek schouwspel waarbij de politieke kleur van de juryleden onvermijdelijk een rol zal spelen.

5. Een land in tweestrijd: “Obsessie” versus “Guarida de delincuentes”

De reacties op het 84 pagina’s tellende document zijn niets minder dan een existentiële loopgravenoorlog. Vanuit Moncloa en de PSOE klinkt het verwijt van een “politieke vervolging” door een rechter die lijdt aan een “nefaste obsessie”. Ministers noemen de uitspraak een “democratisch schandaal” en een aanval op de politie.

De oppositie ruikt echter bloed. Miguel Tellado (PP) verklaarde onomwonden dat Sánchez van het Moncloa-paleis een “guarida de delincuentes” (een schuilplaats voor criminelen) heeft gemaakt. Oppositieleider Alberto Núñez Feijóo deed daar nog een schepje bovenop door te stellen dat er inmiddels “meer verdachten zijn dan de socialistische fractie zetels zal hebben in de peilingen”. Voor de oppositie is de zaak-Gómez het ultieme bewijs dat de regering moreel failliet is.

Een splijtzwam voor de democratie

De zaak rond Begoña Gómez is allang geen zuiver juridisch dossier meer. Het is een lakmoesproef voor de Spaanse democratie. Aan de ene kant zien we een premier die spreekt van een “lawfare” (juridische oorlogsvoering) om zijn regering ten val te brengen. Aan de andere kant staat een rechter die zichzelf ziet als het laatste bastion tegen absolutistische machtswellust in het hart van de regering.

De vraag die Madrid verdeelt is simpel, maar verwoestend: is Juan Carlos Peinado een moedige magistraat die aantoont dat niemand boven de wet staat, of is hij een gepolitiseerde rechter met een persoonlijke agenda? Terwijl de volksjury zich opmaakt voor het proces, lijkt het vertrouwen van de burger in de onafhankelijkheid van de instituten het grootste slachtoffer te worden. Eén ding is zeker: in dit gevecht tussen de rechtspraak en de politieke top kan er maar één winnaar overblijven, en de schade aan de rechtsstaat zal nog jaren voelbaar zijn.