Spanje staat voor een klassiek Spaans bureaucratisch dilemma: de wet zegt november 2026, de realiteit zegt 2029. Minister van Milieu Sara Aagesen heeft tegenover nieuwsmedium 20minutos openlijk gezegd dat de invoering van het SDDR — het Sistema de Depósito, Devolución y Retorno (statiegeldsysteem voor flessen en blikjes) — waarschijnlijk pas in 2029 een feit zal zijn. Daarmee erkent ze impliciet dat de huidige Ley de Residuos (Afvalwet) mogelijk onverenigbaar is met Europese regelgeving, of in elk geval met de Europese tijdlijn.

Het SDDR werkt eenvoudig: bij elke aankoop van een fles frisdrank, biertje, sap of energiedrank betaal je minimaal tien cent extra. Dat geld krijg je terug als je de lege verpakking inlevert bij een automaat in de supermarkt. Het systeem werkt al jaren in landen als Nederland, Duitsland, Noorwegen en inmiddels ook Portugal. In Spanje schuiven producenten, distributeurs, regionale overheden en het nationaal ministerie echter al jaren de verantwoordelijkheid naar elkaar door.

De Madrid-regio speelt de hoofdrol in de blokkade

De spil in het probleem draait momenteel in Madrid, niet het ministerie, maar de Comunidad de Madrid (Autonome Gemeenschap van Madrid). De regionale overheid moet de vergunningen verlenen aan de organisaties die zich hebben aangemeld om het systeem te beheren, maar die vergunningen liggen al bijna een jaar stil. De Madrid-regio spreekt van “juridische onzekerheid”, terwijl het Ministerie voor Ecologische Transitie stelt dat die onzekerheid er helemaal niet is.

Zonder die vergunningen kunnen de betrokken brancheorganisaties het systeem niet ontwerpen, laat staan uitrollen. En zonder een goedgekeurd systeem kan niemand beginnen met het plaatsen van inzamelautomaten, het aanpassen van logistiek of het informeren van consumenten.

Hoewel het ministerie eerder beloofde dat het systeem in november 2026 operationeel zou zijn, wijst alles erop dat die datum niet gehaald wordt. De sector erkent dat de complexiteit van het project de voortgang ernstig vertraagt.

Waarom het systeem er sowieso aan komt

Spanje had in 2023 als wettelijke doelstelling om 70 procent van de plastic wegwerpflessen apart in te zamelen. Het ministerie berekende dat het werkelijke percentage slechts 41 procent bedroeg — ver onder de norm. Daarmee trad automatisch de verplichting in werking om binnen twee jaar een statiegeldsysteem in te voeren.

Het SDDR wordt bovendien verplicht voor alle EU-lidstaten per 1 januari 2029, op basis van Europese regelgeving. Spanje heeft het systeem opgenomen in de Ley de Residuos van 2022, die beoogde 70 procent van al het plastic in omloop te recyclen voor 2023.

Dat die deadline mislukte, is de reden waarom november 2026 als nationale eindtermijn gold. Maar nu minister Aagesen zelf naar 2029 wijst, ontstaat er een grijs gebied: houdt Spanje zich aan de nationale wet, en is die dan strijdig met EU-recht, of verschuilt het zich achter de Europese deadline om de eigen wetgeving te omzeilen?

Sectororganisatie Procircular wijst erop dat Europese landen met minder inwoners, een kleinere oppervlakte en een eenvoudigere marktstructuur al vier tot zes jaar nodig hadden om een vergelijkbaar systeem op te zetten. Spanje telt ruim 47 miljoen inwoners en heeft een uiterst gefragmenteerde bestuurlijke structuur met 17 autonome regio’s die elk hun eigen goedkeuringen moeten verlenen.

Portugal deed het wél

Dat het anders kan, bewijst Portugal. In Portugal werd de verplichting tot invoering van een retoursysteem in 2018 vastgelegd, maar het systeem ging pas in 2024 van start. Zes jaar implementatietijd dus, en dat voor een veel kleiner land. Bij Mercadona in Portugal draaien de inzamelautomaten inmiddels op volle toeren.

Voor Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen of er regelmatig op vakantie komen, is het systeem herkenbaar. In Nederland bestaat statiegeld al decennialang, en op kleine plastic flesjes en blikjes is het respectievelijk in 2021 en 2023 ingevoerd. Wie in Spanje woont, weet dat de gele container het voorlopige alternatief blijft, maar de nieuwe verpakkingsregels voor recycling die sinds januari 2025 gelden, wijzen wel degelijk op een verschuiving in het denken over afval.

Elke dag 35 miljoen zwerfverpakkingen

Dagelijks belanden 35 miljoen drankverpakkingen als zwerfafval in de Spaanse openbare ruimte. Stranden, parken, stadswijken: wie de afgelopen zomers in Spanje was, weet dat de lege bierblikjes en plastic flesjes geen toeristische attractie zijn.

Het SDDR zou dat moeten veranderen. Het systeem geldt voor plastic wegwerpflessen, metalen blikjes, pakken drank en bepaalde glazen verpakkingen. Elk horecabedrijf, elke supermarkt en elke voedingswinkel die dergelijke verpakkingen verkoopt, is verplicht mee te doen.

De vraag voor de Spanjaarden, maar ook voor de Nederlanders en Belgen, is of het inderdaad mogelijk zal zijn om vanaf 2029 flessen en blikjes bij de supermarkt in te leveren, zoals de supermarktketen al jarenlang verzoekt. Voor Nederlanders en Belgen zal dit als vertrouwd aanvoelen, maar voor de Spanjaarden zal dit een aanzienlijke aanpassing vereisen. Verdwijnt vanaf dat jaar de gele container dan uit het straatbeeld?