Rechter Santiago Pedraz van de Audiencia Nacional (Nationaal Gerechtshof) heeft de Guardia Civil opdracht gegeven het hoofdkwartier van de PSOE in Madrid te doorzoeken in het kader van het zogenoemde ‘Caso Leire’. Het onderzoek draait om een vermeend schaduwnetwerk dat rechtszaken tegen de regeringspartij actief probeerde te dwarsbomen.

Woensdag 27 mei stormden agenten van de UCO (Unidad Central Operativa, de opsporingseenheid van de Guardia Civil) de partijzetel aan de Calle Ferraz in Madrid binnen. Tegelijkertijd werden huiszoekingen uitgevoerd bij voormalig partijsecretaris Santos Cerdán in Navarra en bij meerdere andere verdachten. Pedraz had eerder al vier personen aangeklaagd: Cerdán, voormalig PSOE-bestuurder Gaspar Zarrías, partijgerente Ana María Fuentes en de voormalige partijmilitante Leire Díez. Zij worden verdacht van onder meer lidmaatschap van een criminele organisatie, corruptie, invloedshandel en valsheid in geschrifte.

De aanklachten maken deel uit van een breder patroon van corruptieschandalen die de PSOE al geruime tijd teisteren. Het nieuwsmedium 20minutos berichtte uitvoerig over het rechterlijke bevel en de daaropvolgende huiszoekingen.

Hoe werkte het netwerk volgens de rechter?

Volgens de beschikking van rechter Pedraz fungeerde het PSOE-hoofdkwartier aan de Calle Ferraz feitelijk als operationeel centrum van een obstructienetwerk. Santos Cerdán, tot voor kort secretaris van de organisatie van de partij, zou de structuur en de middelen van de PSOE ter beschikking hebben gesteld om gerechtelijke procedures die de partij raakten stelselmatig te saboteren. Dat Cerdán eerder bijna vijf maanden in voorlopige hechtenis doorbracht, maakt zijn vermeende rol des te opmerkelijker.

De rechter stelt dat voor de operaties in totaal zo’n 188.000 euro aan partijfondsen werd aangewend. Dat geld ging naar administratieve ondersteuning, transport en de zogeheten fontaneros — letterlijk ‘loodgieters’, de informele term voor politieke handlangers die het vuile werk opknappen.

Wie was Leire Díez en wat deed ze precies?

De spil van het netwerk was Leire Díez, omschreven als de centrale coördinatrice. Díez zou gericht zijn opgetreden tegen luitenant-kolonel Antonio Balas, een sleutelfiguur binnen de UCO die belastende onderzoeken naar de PSOE leidde. In afgeluisterde gesprekken vroeg zij om informatie om Balas publiekelijk te ruïneren. Een voortvluchtige ondernemer kreeg daarvoor naar verluidt de belofte van een gunstige behandeling door het Openbaar Ministerie.

Ook een kapitein van de Guardia Civil speelde een dubieuze rol. Juan Sánchez Yepes zou gevoelige informatie over lopende onderzoeken hebben doorgespeeld aan Díez en haar netwerk. In een opname bekende hij zelf dat hij een misdrijf beging door staatsgeheimen te lekken.

Valse facturen en getuigenomkoping

Om de geldstromen te maskeren, werden er volgens de rechter valse facturen opgesteld door Ana María Fuentes, de huidige gerente van de PSOE. Via een consultancybedrijf van oud-politicus Gaspar Zarrías kon maandelijks 4.000 euro naar Leire Díez worden doorgesluisd zonder een directe link naar de partij.

Nog opmerkelijker is de verdenking van getuigenomkoping. Advocaat Ismael Oliver zou getuige María del Carmen Pano 50.000 euro hebben aangeboden om haar verklaring over zogenoemde ’tassen met geld in Ferraz’ in te trekken. Die tassen figureren al langer als een van de meest spraakmakende details in dit dossier.

De beschikking van Pedraz vermeldt bovendien 22 gedocumenteerde ontmoetingen tussen Leire Díez en Cerdán op de partijzetel — een detail dat aantoont hoe intensief de samenwerking moet zijn geweest.

Wat betekent dit voor de positie van Sánchez?

Premier Pedro Sánchez benadrukte opnieuw dat zijn regering volledig meewerkt met justitie en dat de PSOE corruptie in eigen gelederen niet wegmoffelt. Eerder verklaarde hij ook na het vertrek van Cerdán geen vervroegde verkiezingen te willen uitschrijven en de zittingsperiode tot 2027 uit te willen zitten.

De oppositiepartij PP spreekt van een ‘criminele organisatie’ aan de top van de Spaanse staat en sluit een motie van wantrouwen niet langer uit. Peilingen tonen aan dat een meerderheid van de Spanjaarden inmiddels wil dat Sánchez opstapt of nieuwe verkiezingen uitschrijft.

Voor Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen of er belasting betalen, zijn de ontwikkelingen relevant: politieke instabiliteit raakt vroeg of laat begrotingsbeslissingen, belastingbeleid en het functioneren van overheidsdiensten. Of er werkelijk vervroegde verkiezingen komen, blijft voorlopig onzeker.

De vraag welk antwoord de Spaanse democratie heeft op een netwerk dat de rechtsstaat van binnenuit probeerde te ondermijnen, wordt niet in het parlement beantwoord. Die vraag ligt nu op het bureau van rechter Santiago Pedraz.