Steeds meer belastingbetalers in Spanje vragen hun adviseur hoe ze door te verhuizen naar een andere regio minder IRPF (inkomstenbelasting), vermogensbelasting of erfbelasting kunnen betalen. De meerderheid van die verhuizingen is echter nep, zo geven de belastingadviseurs zelf toe.

Dat concludeert het Registro de Economistas Asesores Fiscales (REAF, het register van economisten en belastingadviseurs) op basis van een grote enquête die vorige week werd gepubliceerd. De betrouwbaarheid ligt op 95 procent en de steekproef heeft een landelijke representativiteit. Volgens de resultaten ziet 57 procent van de Spaanse belastingadviseurs een toename in vragen van burgers én ondernemers die willen weten of een adreswijziging naar een andere comunidad autónoma (autonome regio) hen fiscaal wat oplevert.

Die vragen komen niet zomaar uit de lucht vallen. In Spanje bepalen de regio’s zelf een groot deel van de belastingtarieven. Wie in Valencia, Navarra of Catalonië woont, betaalt een hoger regionaal tarief aan IRPF dan iemand in Madrid. En bij de Impuesto de Sucesiones y Donaciones (erfbelasting en schenkbelasting) zijn de verschillen ronduit duizelingwekkend.

Wat maakt die belastingverschillen zo groot?

De ongelijkheid tussen regio’s is al langer bekend, maar blijft groeien. Twee jaar geleden constateerde nog 70 procent van de adviseurs een toename in dit soort vragen; nu is dat 57 procent. Die lichte daling komt doordat de nationale overheid het Impuesto a las Grandes Fortunas (belasting op grote vermogens) heeft ingevoerd, waardoor regionale verschillen op het gebied van vermogensbelasting deels zijn verkleind. Maar die belasting geldt alleen voor netto vermogens boven 3 miljoen euro. Wie minder bezit, merkt van die nivellering weinig.

Madrid geldt daarbij als de meest aantrekkelijke regio: nauwelijks vermogensbelasting, lagere IRPF-tarieven en vergaande vrijstellingen op erfenissen. Dat verschil in vermogensbelasting tussen Spaanse regio’s is ook voor Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen een factor van belang bij de keuze van hun woonregio.

Hoeveel kan erfbelasting schelen per regio?

Heel veel. Een dertigjarige die van zijn vader 800.000 euro erft, waarvan 200.000 euro een woning, betaalt in Asturië ruim 103.000 euro aan belasting. Woont hij in Baleares, Andalusië, Cantabrië of Galicië, dan betaalt hij nul. Voor wie in Asturië woont, zijn Cantabrië en Galicië dus logische alternatieven om naar te verhuizen. Wil je meer weten over hoe de erfbelasting per regio precies werkt, dan zijn de regionale regelingen fors uiteenlopend. Nederlanders en Belgen die in Spanje erven of een erfenis verwachten, doen er goed aan hun fiscale woonplaats vooraf te laten beoordelen door een Spaanse adviseur.

Zijn die verhuizingen ook echt?

Hier wordt het interessant. Van de adviseurs die zich uitspreken over de vraag of mensen daadwerkelijk verhuizen, denkt de meerderheid van niet: 54,5 procent is het eens met de stelling dat die verhuizingen “overwegend fictief” zijn. Concreet: de belastingplichtige schrijft zich in op een adres waar hij niet woont, om zo in een gunstigere regio belasting te betalen.

De Agencia Tributaria (de Spaanse belastingdienst) pakt dit actief aan. Niet via een briefje, maar via analyse van het dagelijks leven: mobiele telefoongegevens, bankafschriften, schoolinschrijvingen van kinderen, medische bezoeken. Dezelfde aanpak hanteert de fiscus bij mensen die beweren naar Portugal of Andorra te zijn verhuisd. Over die fiscale verhuizingen naar het buitenland, met name Andorra vanwege de lage tarieven, rapporteert het REAF dat 61,5 procent van de ondervraagde adviseurs ook daar een toename ziet. Portugal trekt met name gegoede expats aan vanwege het ontbreken van een vermogensbelasting.

Belastingdruk op recordhoogte, systeem steeds complexer

Los van de fiscale migratie is er een bredere ontevredenheid. Zeventig procent van de ondervraagde belastingadviseurs vindt het Spaanse belastingstelsel nu aanzienlijk slechter dan twintig jaar geleden. Dat heeft twee hoofdoorzaken: de wetgeving is ingewikkelder geworden (39 procent) en de Agencia Tributaria is harder opgetreden (36 procent). Bijna alle adviseurs klagen over juridische onzekerheid door constante wetswijzigingen.

Dat gevoel van fiscale druk heeft ook een cijfermatige basis. De Spaanse overheid heeft bewust afgezien van het indexeren van de IRPF-schijven aan de inflatie, waardoor belastingbetalers automatisch meer zijn gaan betalen zonder dat hun koopkracht steeg. Voor Nederlanders en Belgen die belastingaangifte doen als Spaans fiscaal resident is de belastingaangifte 2026 daarmee de afgelopen jaren steeds zwaarder uitgevallen.

Wie als emigrant in een hoge-belastingregio woont en overweegt te verhuizen, doet er verstandig aan professioneel advies in te winnen. Een inschrijving in de verkeerde gemeente kan niet alleen meer kosten, maar ook de aandacht trekken van een belastingdienst die steeds beter weet waar je echt woont.