Spaanse kinderen hebben bijna elf weken zomervakantie, hun werkende ouders amper dertig dagen. Die kloof dwingt gezinnen elke zomer tot een logistieke puzzel.

Eind juni sluiten de scholen hun deuren en begint voor miljoenen Spaanse kinderen de langste vakantie van het jaar. Tien tot elf weken lang zijn ze vrij, terwijl hun ouders het moeten doen met dertig kalenderdagen, oftewel 22 werkdagen, verlof per jaar. Wie de rekensom maakt, ziet meteen waar het misloopt.

De conciliación (het combineren van werk en gezin) blijft in Spanje een gevoelig onderwerp. Het speelt niet alleen in de zomer: ook met Kerst, de Semana Santa (Goede Week) en losse vrije schooldagen lopen ouders tegen hetzelfde probleem aan. Voor Nederlanders en Belgen die met kinderen in Spanje wonen is dat goed om te weten, want de Spaanse schoolkalender verschilt fors van de veel kortere zomervakantie thuis.

María Carmen Morillas Vallejo, voorzitter van oudervereniging FAPA Francisco Giner de los Ríos, vat het samen als “een hindernisbaan”. Tegenover het Spaanstalige nieuwsmedium Infobae zegt ze dat het beleid rond werk en gezin in Spanje schittert door afwezigheid. Veel ouders herkennen dat gevoel maar al te goed.

Waarom puzzelen ouders zo met de zomer?

Spaanse kinderen hebben de langste schoolvakantie van heel Europa. Werkende ouders steken daar vaak bijna al hun vrije dagen in. Blanca, een werkende moeder, legt uit dat ze een deel van haar verlof al opmaakt tijdens de Goede Week, omdat de school dan ook dicht is. “Uiteindelijk schieten de dagen tekort om die maanden te dekken”, zegt ze. Bovenop juli en augustus stoppen de lessen al eind juni en starten ze pas half september weer, waardoor ouders nog langer moeten improviseren tot het nieuwe schooljaar echt begint.

Wat kosten zomerkampen, en voor wie?

De markt biedt een alternatief in de vorm van campamentos urbanos (stadskampen), maar die kennen twee grote nadelen: de prijs en de openingstijden. Blanca moet om acht uur ’s ochtends beginnen met werken, terwijl veel kampen pas om negen of half tien opengaan. Volgens het Spaanse statistiekbureau INE doet 17 procent van de Spanjaarden met kinderen onder de vijftien jaar geregeld een beroep op professionele opvang. Onder werkende ouders loopt dat op tot 19,6 procent.

Niet ieder gezin kan dat betalen, en lang niet elk ayuntamiento (gemeente) biedt gratis kampen aan. Morillas Vallejo waarschuwt dat zo een ongelijkheid tussen kinderen ontstaat. Wie al worstelt met de almaar stijgende gezinskosten, komt in de zomer extra in de knel.

Zomerkampen steeds duurder waardoor Spaanse gezinnen onder financiële druk staan

Wie vangt de kinderen op als geld of tijd ontbreekt?

Vaak belanden de kleinkinderen bij opa en oma. Bijna een op de vijf gezinnen (19,84 procent) regelt de opvang via grootouders, familie of vrienden, blijkt uit INE-cijfers. Rosana, moeder van twee dochters, stuurt haar kinderen een maand lang naar het dorp van haar moeder. “Om het te organiseren leunen we op de oma’s”, vertelt ze.

Spaanse grootouders zeggen massaal: “Ik ben opa of oma, geen oppas”

Ontbreekt dat familienet, dan betaalt vooral de vrouw de prijs. Volgens het INE heeft 20,63 procent van de vrouwen minder uren gaan werken om voor de kinderen te zorgen, tegenover slechts 3,05 procent van de mannen. In traditionele gezinnen draait de moeder doorgaans op voor de hele zorg.

Wat doet dit met ouders en met het land?

De tol is ook emotioneel. Blanca voelt zich schuldig dat ze niet bij haar kinderen kan zijn, omdat het werk roept. Het probleem reikt verder dan individuele gezinnen: uit het eerste vruchtbaarheidsonderzoek van het CIS uit 2024 blijkt dat 44,1 procent van de Spanjaarden de moeizame combinatie van werk en gezin noemt als belangrijke reden om weinig kinderen te krijgen. Dat raakt direct aan het aanhoudend lage geboortecijfer waar Spanje al jaren mee kampt.

Wat zou er moeten veranderen?

De oplossing ligt niet in scholen die dag en nacht open zijn, benadrukt Morillas Vallejo. Volgens haar gaat het om echte medeverantwoordelijkheid, waarbij werkgevers erkennen dat hun personeel ook een gezin heeft. De verschillende overheden zouden verplicht aan tafel moeten om met antwoorden te komen. Voor een groot deel van de werkende klasse blijft de zomer dit jaar opnieuw een onbereikbare luxe en een logistieke hoofdbreker.