Op veel plaatsen in Spanje is het vaak te zien: duizenden vogels die in groepen over het land vliegen. Het gaat in veel gevallen om trekvogels die tussen Europa en Noord-Afrika reizen. Volgens onderzoeken gaat het om meer dan 130 vogelsoorten, en dat is vaak een heel spektakel om te zien.

In het voorjaar zijn het zwermen vinken, roofvogels en ooievaars die vanuit Afrika naar het noorden trekken. In het najaar gebeurt precies het omgekeerde. Vooral de Straat van Gibraltar verandert dan in een van de drukste vogeltrekroutes ter wereld. Wie daar vroeg in de ochtend op een uitkijkpunt staat, ziet soms honderden roofvogels tegelijk zweven op de warme luchtstromen vanaf het Afrikaanse continent.

Dat Spanje zo’n belangrijke rol speelt, is geen toeval. Het land vormt letterlijk de brug tussen twee continenten. Volgens berichtgeving in Diario de Santiago waarschuwt vogelorganisatie SEO/BirdLife dat klimaatverandering, lichtvervuiling en de aantasting van natuurgebieden de trek steeds gevaarlijker maken. Vooral felle stadsverlichting zorgt voor problemen. Veel vogels raken ’s nachts gedesoriënteerd en botsen tegen glazen gebouwen of raken uitgeput door afwijkende vliegroutes.

Het effect van stadsverlichting is in Spanje al zichtbaar.

Witte ooievaars blijven bijvoorbeeld steeds vaker in Spanje overwinteren in plaats van door te vliegen naar Afrika. Zachtere winters en voedsel rond stortplaatsen maken de lange tocht minder noodzakelijk. Spaanse biologen zien dat gedrag de afgelopen jaren sterk verandert, vooral rond Madrid, Extremadura en Andalusië. In Nederland gebeurt iets vergelijkbaars, al blijft Spanje door zijn ligging veel belangrijker voor de internationale trek.

Sommige soorten hebben het veel moeilijker. De kleine torenvalk en de zeldzame waterrietzanger behoren inmiddels tot de kwetsbaarste trekvogels van Europa. Vooral in droge gebieden van de Sahel en Noord-Afrika verdwijnen rustplaatsen en voedselbronnen in hoog tempo. Dat merken onderzoekers direct in de Spaanse telgebieden langs de kust en in natuurparken zoals Doñana.

SEO/BirdLife presenteerde deze week ook nieuwe gegevens over de zwarte wouw, een roofvogel die grote delen van Spanje gebruikt als broedgebied. Via gps-zenders volgden onderzoekers 25 vogels tijdens hun trektocht. Sommige exemplaren legden meer dan vijfduizend kilometer af tussen Spanje en West-Afrika. Daarbij vermijden ze de zwaarste delen van de Sahara en maken ze tussenstops in de Sahel.

Die technologie verandert het vogelonderzoek compleet. Spaanse biologen kunnen nu bijna live volgen waar vogels rusten, hoeveel dagen ze onderweg zijn en welke routes gevaarlijk worden. Volgens de onderzoekers blijkt opnieuw hoe belangrijk de Straat van Gibraltar blijft als toegangspoort tussen Europa en Afrika.

Op heldere dagen zie je daar soms eerst alleen stipjes aan de horizon. Even later hangt de lucht vol cirkelende roofvogels. In Spanje kijken veel mensen daar allang niet meer van op. Voor biologen blijft het ieder jaar opnieuw een wonder.