De helft van de families in Spanje botst op problemen met verzorgingshuizen, meestal door personeelstekort. Wachten op een publieke plek duurt gemiddeld ruim zeven maanden.

In Spanje wonen ruim tien miljoen mensen boven de 65 jaar. Volgens de laatste officiële cijfers uit 2024 verblijven 339.655 van hen in een verzorgingshuis. Een groot deel van die bewoners woont niet in het tehuis van eerste keuze: meer dan een op de vier kreeg een andere plek toegewezen dan gewenst.

De gegevens komen uit een onderzoek van de Spaanse consumentenorganisatie OCU (Organización de Consumidores y Usuarios), die periodiek de familieleden van bewoners ondervraagt over prijzen, toegang, zorg en tevredenheid. Het patroon is in heel Spanje hetzelfde: te weinig personeel, lange wachttijden en hoge kosten. Voor Nederlanders en Belgen die in Spanje oud worden, raakt dit direct aan pensioenplanning en familieafspraken.

Waarom belandt een op de vier bewoners in het verkeerde tehuis?

Nabijheid van de familie weegt voor de meeste mensen zwaarder dan de prijs. Toch ligt de gemiddelde afstand tot het tehuis op tien kilometer, een teken dat er in de gewenste buurt simpelweg te weinig plekken zijn. Slechts 19 procent van de bewoners zit in een openbaar centrum. De rest woont in een particulier huis of in een residencia concertada (gesubsidieerd particulier tehuis).

Hoe lang duurt het wachten op een publieke plek?

Voor een openbare plaats loopt de wachttijd op tot gemiddeld 225 dagen, ruim zeven maanden. Bij de gesubsidieerde tehuizen is dat 162 dagen. In de tussentijd zorgt de familie thuis voor de oudere of betaalt zij een duurder particulier tehuis.

Wat kost een verzorgingshuis in Spanje?

Een particulier tehuis kost gemiddeld 2.040 euro per maand, tegenover 1.689 euro voor een gesubsidieerd huis en 1.188 euro voor een openbaar centrum. Daar komen nog extra diensten bovenop, zoals voetverzorging, fysiotherapie of de kapper, samen goed voor zo’n 110 euro per maand. De helft van de ondervraagden zegt dat het reguliere inkomen van de bewoner niet volstaat en dat zij spaargeld of hulp van familie aanspreken. SpanjeVandaag schreef eerder al dat wonen in een Spaans verzorgingshuis soms 2.500 euro per maand kost.

Met een gemiddeld Spaans ouderdomspensioen rond de 1.500 euro per maand, eventueel aangevuld met een Nederlandse AOW of Belgisch rustpensioen, bepaalt het totale inkomen vaak of een particulier tehuis haalbaar blijft.

Waarover klagen families het meest?

Meer dan de helft van de familieleden meldt problemen, in de openbare en gesubsidieerde tehuizen nog iets vaker dan in de particuliere. De klachten gaan vooral over tekortschietende lichamelijke verzorging, het uitblijven van een doktersbezoek, te weinig hulp bij het eten en fouten met medicatie. Rond de maaltijden gelden inmiddels strengere regels in Spaanse verzorgingshuizen, maar de kwaliteit blijft een gevoelig punt. Ook persoonlijke conflicten tussen bewoners en diefstal van spullen komen voorbij.

Waar zit het grootste pijnpunt?

De grootste klacht draait om het personeelstekort, vooral ’s nachts, in het weekend en op feestdagen. Spanje komt de komende jaren ruim 100.000 zorgmedewerkers tekort, wat veel van die dagelijkse problemen verklaart. Beter gewaardeerd worden de huisregels, de gemeenschappelijke ruimten en de duidelijkheid over de kosten. Toch krijgt 36 procent van de bewoners niet eens één keer per week een psycholoog te zien, terwijl velen kampen met dementie, depressie of de ziekte van Alzheimer.

Hoe zorgafhankelijk zijn de bewoners?

De gemiddelde leeftijd bij opname ligt op 83 jaar en verlies van zelfstandigheid is de belangrijkste reden om in te trekken. Slechts een minderheid kan voor de opname zonder moeite lopen of zich wassen. Dat Spaanse bewoners gemiddeld zwaar afhankelijk zijn van zorg verklaart mede waarom het personeel onder druk staat. De gemiddelde verblijfsduur bedraagt vier jaar.

Welke regio’s scoren het best?

In geen enkel type tehuis haalt de waardering een echte voldoende-plus. Particuliere huizen krijgen 69 punten van de 100, gesubsidieerde 67 en openbare 65. De hoogste cijfers vallen in de Comunidad Valenciana (regio Valencia), Andalusië en Galicië. Madrid en Catalonië bungelen onderaan, met scores tot zeven punten lager.

Waar moeten families op letten?

OCU geeft families vijf adviezen. Let op de ligging en het openbaar vervoer, bezoek de instellingen om te zien of ze zijn aangepast aan ouderen, en controleer de personeelsbezetting: één verzorger per vijf bewoners die zichzelf redden, of één per drie bij zware zorg. Vergelijk de prijzen, want de verschillen zijn groot. En lees het contract en het reglamento de régimen interno (huishoudelijk reglement) zorgvuldig, met extra aandacht voor clausules die het vermogen van de bewoner koppelen aan de betaling.

De organisatie roept de regionale en lokale overheden op om meer plekken te creëren, strenger te inspecteren en de personeelsnormen beter te bewaken, juist tijdens de nachten en weekenden waarin de zorg nu het vaakst tekortschiet.