In Soria, Segovia, La Rioja, Navarra en Guadalajara verdrievoudigt de kans om honderd te worden. Een nieuwe longevity-kaart legt een scherpe noord-zuidkloof in Spanje bloot.

Die vijf provincies liggen niet alleen dicht bij elkaar, ze delen ook een opvallende demografische rijkdom. Op de kaart vormen ze samen de onbetwiste top, de plekken waar Spanjaarden gemiddeld het langst leven. De cijfers komen van demograaf Michel Poulain, internationaal erkend expert op het gebied van Zonas Azules (Blauwe Zones). Hij presenteerde zijn bevindingen tijdens het 32e nationale congres van de Sociedad Española de Médicos Generales y de Familia (SEMG), de Spaanse vereniging van huisartsen.

De kaart steunt op de Índice de Longevidad Extrema (Index voor Extreme Levensduur, kortweg ELI). Die maatstaf schat de kans dat iemand de honderd haalt op basis van zijn geboorteplaats. Poulain deelt daarvoor het totale aantal centenarios (honderdjarigen), levend of overleden, door het aantal geboorten dat in datzelfde gebied en dezelfde periode werd geregistreerd. Het nieuwsmedium 65ymas, een Spaanse krant voor senioren, bracht de resultaten als eerste naar buiten.

Waarom scoort het noorden zo hoog?

De kaart toont twee duidelijke lijnen: een verloop van noord naar zuid, en een verloop van binnenland naar kust. Naast de vijf koplopers kleuren grote delen van Galicië, Asturië, Cantabrië, Baskenland en Castilië en León diep aan de bovenkant van de schaal. In een tweede en derde categorie volgen Zamora, Salamanca, Lleida, Burgos en Álava. Daaronder zitten onder meer León, Ávila, Huesca, Barcelona, Lugo, Valladolid en Tarragona.

Dat het groene noorden bovenaan staat, sluit aan bij een bredere ontwikkeling. Spanje behoort al jaren tot de landen met de hoogste levensverwachting ter wereld, waar gemiddeld ruim 84 jaar de norm is. Voor Nederlanders en Belgen die overwegen zich in regio’s als Galicië of Asturië te vestigen, is er wel een kanttekening: juist daar vergrijst de bevolking het snelst, wat de druk op lokale zorg en voorzieningen opvoert.

Aan de andere kant van het spectrum staat het zuiden. De laagste waarden vallen in westelijk Andalusië, Murcia en delen van Valencia en Extremadura. De allerlaagste groep bestaat uit Sevilla, Cádiz en Málaga.

Bestaan er echt Blauwe Zones?

Tijdens het congres bogen de artsen zich ook over het begrip Blue Zones, de wereldregio’s met extreem veel honderdjarigen. De specialisten spreken inmiddels liever van corredores de longevidad (corridors van levensduur). Die term laat hen breder kijken, naar de omgeving, de sociale samenhang en de manier waarop de zorg is opgebouwd. “Blauwe Zones zijn geen magische plekken”, stelden zij. “Het zijn sociale en gemeenschappelijke ecosystemen die langer en beter leven mogelijk maken.”

Het geheim zit volgens de wetenschap niet in de genen, maar in de leefwijze. Sterke familiebanden, een hechte gemeenschap, beweging die vanzelf in de dag zit, een traditioneel voedingspatroon en het actief voorkomen van eenzaamheid spelen allemaal mee. Dat verklaart waarom Spaanse artsen zelfs de korte middagrust een gezondheidsstempel geven: het ritme rond de maaltijd telt net zo zwaar als wat er op het bord ligt.

Kan een lang leven verloren gaan?

De kaart staat niet vast, waarschuwt onderzoeker Ana Canelada. Zij wijst op het Italiaanse eiland Sardinië, waar de beschermende factoren nu ernstig onder druk staan. Oprukkende verstedelijking, bewerkt voedsel, het verdwijnen van burenverbanden en toenemend isolement ondermijnen de fundamenten. “Een lang leven kan in één generatie verloren gaan als gewoontes en omgeving veranderen.”

SEMG-voorzitter Pilar Rodríguez Ledo noemde de Atención Primaria (eerstelijnszorg) de onmisbare schakel om het welzijn van ouderen te beschermen. Want het draait niet om kale jaartallen. Dat sluit aan bij een eerdere bevinding dat Spanjaarden langer leven, maar minder van die jaren gezond doorbrengen. “We willen niet alleen meer jaren”, aldus Rodríguez Ledo, “maar jaren met gezondheid, zelfstandigheid en levenskwaliteit.”