In Spanje is fooi geven een vriendelijk gebaar, geen verplichting. Wie tevreden is, rondt af of laat 5 tot 10 procent achter, maar digitaal een propina (fooi) toevoegen lukt op de meeste plekken nog niet.

Wie vanuit Nederland of België in Spanje op vakantie gaat of er woont, merkt het al snel: de fooicultuur is hier een stuk losser dan in de Verenigde Staten en vaak ook bescheidener dan thuis. Het Spaanse woord propina (fooi) staat voor een kleine attentie om goede service te belonen. Niemand kijkt je scheef aan als je niets achterlaat, maar een paar euro op het juiste moment wordt wél gewaardeerd. De lonen in de Spaanse horeca en het toerisme zijn niet hoog, en dat extraatje telt voor het personeel.

De vraag die veel bezoekers zich stellen, is simpel: hoeveel geef je, en aan wie? En in een land waar steeds meer mensen digitaal afrekenen, dringt zich nog een tweede vraag op: kun je tegenwoordig ook met de pinpas een fooi geven?

Hoeveel fooi geef je in een restaurant of bar?

In restaurants is 5 tot 10 procent van de rekening gebruikelijk, mits je tevreden bent en er geen servicekosten zijn berekend. Let dus altijd even op of er servicio incluido (service inbegrepen) op de rekening staat. Is dat zo, dan hoef je niets extra’s te doen, al leggen veel mensen alsnog een paar munten bij.

In een bar of café werkt het anders. Daar rond je het bedrag meestal gewoon af naar de eerste hele euro. Kost je rondje koffie 5,50 euro, dan laat je 6 euro liggen en is iedereen tevreden. In veel kroegen verdwijnt het kleingeld in een gezamenlijke pot, de bote (fooienpot), die het personeel later onderling verdeelt. In sommige bars klinkt bij elke munt die erin valt zelfs een luide roep van “¡bote!”, half als bedankje, half als hint aan de andere gasten.

Wat verwachten taxichauffeurs, hotels en anderen?

Bij taxi’s is een fooi niet verplicht, maar het wordt gewaardeerd als de chauffeur je helpt met de koffers of goede tips geeft. In de praktijk rond je af: kost de rit 22 euro, dan geef je 25 euro. Houd er rekening mee dat ritten van en naar luchthavens vaak al een vaste bagagetoeslag hebben, dus daar hoef je niets extra’s voor te geven.

In hotels ligt fooi geven wat losser in de hand. Voor de kruier is 50 cent tot een euro per koffer gangbaar, en voor het kamermeisje een paar euro per dag als de kamer netjes wordt achtergelaten. Ook buiten de horeca duikt de propina op. Denk aan de aparcacoches (parkeerhulpen) die je autosleutel aannemen, de kapper, of het personeel bij een tankstation. Voor dat soort kleine diensten geldt een ongeschreven één-euroregel. Een verschil met Nederland: in Spanje wordt nooit afgerond op vijf cent. Je betaalt tot op de eurocent nauwkeurig, dus wat klein wisselgeld op zak is in Spanje handig.

Kun je in Spanje digitaal fooi geven?

Hier wringt de schoen voor veel Noord-Europeanen. In Nederland, België en veel andere landen verschijnt bij het pinnen vaak automatisch een schermpje met de vraag of je een fooi wilt toevoegen, met knoppen voor bijvoorbeeld 5, 10 of 15 procent. In Spanje is die optie op de meeste plekken nog niet beschikbaar.

De techniek bestaat wel. Moderne datáfonos (pinapparaten) en TPV (Terminal Punto de Venta, oftewel kassasysteem) kunnen het rekeningbedrag en de fooi netjes apart verwerken. Sinds contant geld in onbruik raakt, groeit het aantal kaartfooien hard, bevestigt de Spaanse horecakoepel CEHE. Toch zit er een addertje onder het gras: veel bars en restaurants schakelen die functie bewust niet in. De reden is fiscaal en administratief. Een fooi via de datáfono komt binnen als omzet van de zaak, niet rechtstreeks bij de ober. De werkgever moet dat bedrag dan apart boekhouden en later onder het personeel verdelen, en dat gedoe slaan veel ondernemers liever over.

Het gevolg is dat je in de praktijk nog steeds het beste wat muntjes op zak hebt als je een fooi wilt geven. Pin je de rekening en wil je toch iets achterlaten, leg dan los wat contant geld op tafel. Met de opmars van de Spaanse betaalapp Bizum, die nu ook in winkels en horeca werkt, zou digitaal fooien op termijn makkelijker kunnen worden, maar voorlopig blijft cash voor de propina de norm.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen?

Voor wie hier op vakantie komt of woont, is de praktische les eenvoudig: reken niet op een fooienscherm bij de pinautomaat. Hoewel Spanjaarden steeds digitaler afrekenen, blijft de fooi grotendeels een contant verhaal. Houd daarom altijd wat klein wisselgeld bij de hand, zeker omdat contant betalen in Spanje wettelijk beschermd is en je dus overal met munten en biljetten terechtkunt.

En misschien wel het belangrijkste om te onthouden: een fooi hoor je in Spanje te verdienen. Was de service matig, dan zit niemand erop te wachten dat je iets achterlaat. Maar bij een hartelijke ober, een behulpzame taxichauffeur of een kamermeisje dat alles tot in de puntjes verzorgt, doet die paar euro meer dan je denkt.