Bomen planten is niet hetzelfde als natuur herstellen. Wetenschappers waarschuwen dat massale aanplant ecosystemen kan schaden, terwijl de natuur zichzelf vaak sneller en goedkoper herstelt.

Elk voorjaar plant Spanje miljoenen jonge boompjes om verbrande hellingen, kale akkers en uitgeputte grond weer groen te krijgen. Overheden, bedrijven en duizenden vrijwilligers omarmen die campagnes als zichtbaar bewijs van klimaatactie. Toch groeit onder ecologen de twijfel of al dat spitwerk het beloofde resultaat oplevert.

De kern van het meningsverschil zit in twee begrippen die mensen vaak door elkaar halen: een boom in de grond zetten en een heel ecosysteem laten draaien. Een flink deel van de aangeplante boompjes overleeft de eerste droge zomers niet, zeker niet zonder onderhoud, bescherming tegen vee en een verstandige soortkeuze. De rekensom “één geplante boom is één groeiende boom” klopt dus zelden.

Wat zegt de wetenschap over bomen planten?

Het Spaanse nieuwsmedium El Confidencial bundelde de kritiek van biologen en bosbouwers. Hun boodschap luidt dat regeneración natural (natuurlijke regeneratie) vaak meer oplevert dan grootschalige reforestación (herbebossing). Wie een gebied met rust laat, het beschermt tegen begrazing en de lokale zaden hun werk laat doen, ziet het bos sterker en goedkoper terugkomen dan met dure plantmachines.

Wat daarbij geregeld misgaat, is de plek. Pastizales (graslanden), steppen en turberas (veengebieden) slaan van nature enorme hoeveelheden koolstof op, maar passen niet bij bomen. Wie daar toch aanplant, verjaagt de inheemse flora en fauna en maakt het landschap juist brandgevaarlijker.

Waarom mislukken zo veel aanplantprojecten?

Snelle groeiers en eenzijdige plantages vormen het tweede pijnpunt. Monoculturen van bijvoorbeeld eucalyptus of dennen verdringen especies autóctonas (inheemse soorten), slurpen water en vatten makkelijker vlam. Een bos van één soort filtert regenwater slechter en is gevoeliger voor plagen, ziekten en vuur.

Spanje kent uit eigen ervaring hoe verkeerd het kan lopen. In 2022 veroorzaakte een Nederlands herbebossingsbedrijf bij Zaragoza een van de grootste branden van dat jaar, waarbij meer dan 14.000 hectare natuur in vlammen opging. De ironie was wrang, want het bedrijf was op dat moment juist bezig met aanplant.

Hoe groot is het probleem in Spanje echt?

Het land is na Zweden het meest beboste van de Europese Unie, maar een groot deel van die grond wordt bedreigd door verwoestijning en uitdroging. Tegelijk laaiden vorig jaar de vlammen ongekend hoog op: 2025 werd een rampjaar voor bosbranden, met bijna 355.000 hectare verloren natuur, het hoogste cijfer in dertig jaar.

Tegen die achtergrond lijkt massaal planten logisch. Programma’s zoals het plan om Spanje te herbebossen met 60 miljoen bomen krijgen veel aandacht en geld. Toch benadrukken onderzoekers dat het aantal geplante boompjes weinig zegt zolang niemand telt hoeveel er na drie jaar nog leven.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen?

Wie in Spanje woont of er een huis heeft, merkt de gevolgen meteen. Goed herstelde natuur houdt water vast, remt overstromingen na hevige buien en verkleint het brandrisico rond dorpen en urbanizaciones (woonwijken). Een slecht aangelegde plantage doet vaak precies het omgekeerde.

Ook voor de talloze grote bossen die Spanje rijk is, geldt dezelfde les. De gezondste gebieden zijn meestal niet de pas beplante stukken, maar de oude, gevarieerde bossen die generaties lang met rust bleven. Wie echt iets voor de natuur wil doen, beschermt volgens de experts beter het bestaande bos dan dat hij blind nieuwe boompjes de grond in duwt.