Spanje kent een rijke verzameling weerfenomenen met eigen namen: van de beruchte DANA tot woestijnwinden als de levante en de cierzo. Wie deze termen kent, begrijpt meteen waarom het weerbericht daar zo anders klinkt dan in Nederland.

Wie een tijdje in Spanje woont of er vaak op vakantie is, hoort al snel woorden vallen die je in geen enkele Nederlandse weerapp tegenkomt. Een Spanjaard praat niet over “een storing uit het westen”, maar over de poniente. Hij spreekt niet van “hoge luchtvochtigheid uit het oosten”, maar simpelweg van levante. Deze termen zijn eeuwenoud en ontstonden bij zeevaarders en boeren, die leerden dat elke windrichting zijn eigen karakter had.

Vandaag de dag gebruikt ook de Spaanse weerdienst AEMET (Agencia Estatal de Meteorología, het staatsmeteorologisch agentschap) deze termen dagelijks in haar voorspellingen. Voor wie in Spanje woont of er regelmatig komt, is het dan ook handig om te weten wat er precies bedoeld wordt als het weerbericht spreekt over een DANA, een calima of een stevige terral.

Wat is een DANA en waarom heette het vroeger gota fría?

De term die de laatste jaren het meest opduikt, is DANA, een afkorting van Depresión Aislada en Niveles Altos (geïsoleerde depressie op grote hoogte). Vroeger noemden Spanjaarden dit fenomeen gota fría (koude druppel), maar sinds de verwoestende overstromingen in de regio Valencia in oktober 2024 is DANA het gangbare woord geworden.

Het mechanisme is simpel te begrijpen, ook al zijn de gevolgen dat allerminst. Koude lucht op grote hoogte raakt losgesneden van de normale luchtstroming en zakt boven een gebied met warm, vochtig zeewater. Die botsing zorgt voor extreme instabiliteit in de atmosfeer, met soms honderden liters regen per vierkante meter binnen een paar uur als gevolg. Vooral het oosten en zuidoosten van het land, waar de Middellandse Zee in de zomer flink opwarmt, is er gevoelig voor.

Meteorologen waarschuwen dat opwarmend zeewater de kans op nieuwe zware episodes vergroot, zoals bleek uit een analyse van de kritieke temperaturen in de Middellandse Zee. Wie in het najaar in Spanje verblijft, doet er goed aan de kleurcodes van AEMET serieus te nemen: bij oranje of rood alarm kan een normale herfstbui binnen een uur uitgroeien tot een noodsituatie.

Waardoor ontstaat calima en wat merk je ervan?

Een heel ander fenomeen, maar minstens zo bekend, is de calima. Dit is geen regen of wind op zich, maar een dichte laag fijn woestijnstof die vanuit de Sahara over Spanje trekt. De lucht kleurt daardoor grijs tot oranje en het zicht neemt zichtbaar af.

De Canarische Eilanden krijgen er het vaakst mee te maken vanwege de korte afstand tot Noord-Afrika, maar ook het Spaanse vasteland, van Andalusië tot Catalonië, ontsnapt er niet aan. Onlangs nog trok een stevige tong Saharalucht over het land en zorgde voor troebele luchten langs de mediterrane kust. Valt er regen terwijl er stof in de lucht hangt, dan ontstaat lluvia de barro (modderregen): vieze druppels die auto’s, terrassen en ramen bedekken met een dunne bruine laag. Mensen met astma of andere luchtwegklachten merken de verminderde luchtkwaliteit doorgaans het eerst. Wie meer wil weten over de combinatie van hitte en calima, vindt een uitgebreide uitleg over hittegolven, tropennachten en calima op onze site.

Welke winden bepalen het karakter van het Spaanse weer?

Naast calima en DANA heeft Spanje een indrukwekkende collectie regionale winden, elk met een eigen naam, temperament en verhaal. Vier ervan kom je het vaakst tegen.

Waarom is de levante zo berucht bij de Straat van Gibraltar?

De levante is een warme, vochtige oostenwind die ontstaat rond de Balearen en zijn grootste kracht ontwikkelt bij het passeren van de Straat van Gibraltar. Daar kan hij windsnelheden bereiken die ver boven de zeventig kilometer per uur uitkomen, met flinke regenval in de bergen van de provincie Cádiz tot gevolg, het nattigste gebied van Spanje. Dezelfde wind is ook verantwoordelijk voor de vochtige lucht die in het najaar voor buien zorgt langs de Costa Blanca en in Murcia en Catalonië, zoals recent nog te merken was aan de Spaanse Middellandse Zeekust.

Wat maakt de cierzo zo herkenbaar in de Ebrovallei?

Wie in Aragón of Navarra woont, kent de cierzo maar al te goed: een koude, droge en harde noordwestenwind die door de vorm van de Ebrovallei wordt versterkt. Hij ontstaat door drukverschillen tussen de Cantabrische Zee en de Middellandse Zee en kan dagenlang aanhouden. Voor de landbouw is de cierzo een wisselend gegeven: hij houdt schimmels en plagen op afstand, maar bemoeilijkt tegelijk het buitenwerk aanzienlijk.

Hoe zorgt de terral in Málaga voor onaangename zomerdagen?

De terral is een aflandige wind die vanuit het binnenland naar de kust waait en vooral in de provincie Málaga berucht is. Omdat de lucht van het land komt in plaats van van zee, wordt ze niet afgekoeld en voelt de terral in de zomer aan als een heuse föhn: heet, droog en soms nauwelijks te harden zonder airconditioning. In de winter kan diezelfde wind juist voor een koude uitschieter zorgen, wat laat zien hoe wisselend deze windsoort kan uitpakken afhankelijk van het seizoen.

Wat is het verschil tussen tramontana en poniente?

De tramontana is een koude, droge en krachtige noordenwind die vooral in Catalonië, met name in de Empordà, en op de Balearen huishoudt. De naam komt van het Latijnse transmontanus, wat “voorbij de bergen” betekent, een verwijzing naar de oorsprong bij de Pyreneeën. De wind versnelt door een venturi-effect tussen de bergketens en kan in korte tijd het weer volledig omslaan, van bewolkt naar stralend helder.

De poniente daarentegen komt vanaf de Atlantische Oceaan en waait van west naar oost. Aan de Costa del Sol staat deze wind bekend als verfrissend, omdat hij de lucht openbreekt en de temperatuur draaglijker maakt. Diezelfde poniente gedraagt zich anders zodra hij verder oostwaarts trekt: na het passeren van de Spaanse hoogvlakte verliest hij vocht en wordt hij juist warm en droog, met een verhoogd risico op bosbranden tot gevolg, vooral in de zomer.

Andere, meer regionale winden zoals de galerna aan de Cantabrische kust, bekend om zijn plotselinge en gevaarlijke omslag, of de zachte, vochtige ábrego in het westen van het land, completeren het Spaanse windlandschap. Elke regio heeft zo zijn eigen weerwoordenboek opgebouwd.

Wat is een reventón en waarom duikt hij plotseling op in de zomer?

Een fenomeen dat je niet in elk weerbericht hoort, maar dat de laatste zomers steeds vaker in het nieuws komt, is de reventón (letterlijk: uitbarsting, ook wel downburst genoemd). Het gaat om een hevige neerwaartse luchtstroom die vanuit een onweerswolk in enkele minuten naar de grond stort en zich daar in alle richtingen uitspreidt. Het resultaat is een korte, explosieve windvlaag die soms de 100 tot 160 kilometer per uur haalt en qua schade op een tornado kan lijken, al ontbreekt de karakteristieke draaiing.

Er bestaat ook een variant genaamd reventón cálido (warme reventón): daarbij verdampt de regen voordat die de grond bereikt, waardoor de neerstortende lucht juist opwarmt in plaats van afkoelt. Het gevolg is een plotselinge temperatuurstijging van soms tien tot vijftien graden binnen enkele minuten, gecombineerd met hevige windstoten. Vooral het binnenland van Castilië-La Mancha, Madrid en de omgeving van het Sistema Central is er gevoelig voor tijdens hete, onweerachtige zomerdagen. Omdat een reventón nauwelijks te voorspellen is en zich razendsnel ontwikkelt, adviseert AEMET om bij onweer in de buurt van tenten, terrassen of steigers extra voorzichtig te zijn.

Wat betekent dit voor wie in Spanje woont of er vakantie viert?

Voor Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen of er regelmatig komen, is het herkennen van deze termen meer dan een taalkundig weetje. Een aankondiging van levante in Andalusië betekent dat je rekening moet houden met vochtige, drukkende lucht en kans op regen aan de kust. Hoor je terral in Málaga, dan is een extra ventilator geen overbodige luxe. En bij een waarschuwing voor DANA in het najaar loont het om autoritten uit te stellen en laaggelegen gebieden te mijden, zoals ook bleek tijdens eerdere zware stormen die het land in korte tijd op stelten zetten.

Wie deze woorden eenmaal kent, hoeft het Spaanse weerbericht nooit meer te vertalen, want de lucht boven het Spaanse vasteland en de eilanden spreekt haar eigen taal, met winden die al eeuwenlang hun naam verdienen.