Oud-premier José Luis Rodríguez Zapatero staat voor het eerst in de Spaanse democratische geschiedenis terecht als verdachte in een corruptiezaak. De Audiencia Nacional (het nationale gerechtshof) heeft hem formeel in staat van beschuldiging gesteld wegens deelname aan een criminele organisatie, machtsmisbruik en het vervalsen van documenten, dit alles in verband met de omstreden staatsredding van luchtvaartmaatschappij Plus Ultra tijdens de coronapandemie. Op 2 juni moet hij voor de rechter verschijnen.

Terwijl het nieuws maandagochtend naar buiten kwam, stond het politieonderdeel UDEF (Unidad de Delincuencia Económica y Fiscal, de eenheid voor economische en fiscale criminaliteit) al voor de deur van Zapatero’s kantoor aan de Calle Ferraz in Madrid, pal tegenover het hoofdkwartier van zijn eigen partij, de PSOE. Tegelijkertijd doorzochten agenten het kantoor van het reclamebureau ‘What the Fav’, gerund door zijn dochters Laura en Alba. Er vertrokken dozen vol documenten.

Een primeur met een bittere bijsmaak

Zapatero is de eerste oud-premier van Spanje die in de democratische periode (dus na het Franco-tijdperk) wordt vervolgd voor corruptie. Dat maakt deze zaak politiek explosief. De rechter die de beslissing nam, José Luis Calama, nam de zaak in maart van dit jaar over. De aanleiding ligt al in 2024, toen de Fiscalía Anticorrupción (het openbaar ministerie voor corruptiezaken) samen met de UDEF ontdekte dat het geld van de staatssteun mogelijk gebruikt was om gelden afkomstig uit Venezolaanse corruptie wit te wassen.

Plus Ultra ontving in de beginjaren van de coronapandemie 53 miljoen euro aan overheidssteun. Die redding riep al langer vragen op: de maatschappij was klein, had al jaren verlies gedraaid en stond nauw in verband met Venezolaanse investeerders. In december 2025 leidde dat tot de arrestatie van vier mensen, waaronder de president van Plus Ultra, Julio Martínez Sola, en topman Roberto Roselli. Nieuwswebsite Infobae berichtte als een van de eersten over de imputatie en de doorzoekingen.

De reacties: van ongeloof tot politiek vuurwerk

Binnen de PSOE liet de schok zich niet verbergen. Emiliano García-Page, de socialistische president van Castilla-La Mancha, zei “als versteend” te zijn bij het horen van het nieuws. In een radio-interview op Onda Cero hoopte hij dat de zaak opgehelderd zou worden, “voor hemzelf, zijn familie en de goede naam van de PSOE.” Hij voegde eraan toe dat hij Zapatero nooit “bijzonder geobsedeerd door geld” had gezien.

Premier Pedro Sánchez hield zich al eerder op de vlakte. In december weigerde hij “zijn hand in het vuur te steken” voor Zapatero en beperkte hij zich tot een verdediging van het “lening”-karakter van de steun aan Plus Ultra. Zijn positie is al langer onder druk, mede door een reeks corruptieschandalen die de PSOE teisteren. Bij de Sumar-partij wordt gesproken over lawfare, waarbij de oppositie gebruikmaakt van het gerechtelijk systeem om politieke druk uit te oefenen.

De oppositie sloeg hard terug. Miguel Tellado, secretaris-generaal van de Partido Popular (PP), eiste “direct uitleg” van de regering. Op het sociale platform X schreef hij dat de beschuldiging “buitengewoon ernstig” is, “niet alleen omdat we het over een oud-premier hebben, maar over de voornaamste adviseur van Sánchez.” Zijn conclusie was bondig: “Het bouwwerk stort in en de kopstukken van de bende beginnen te vallen.” De extreemrechtse partij Vox vraagt opnieuw (de vierde keer) om een motie van wantrouwen.

PSOE wijst naar rechts en uiterst rechts

De officiële reactie van de PSOE was er een van kalme verdediging, gecombineerd met een aanval op de tegenstanders. De partij stelde in een verklaring dat rechts en uiterst rechts Zapatero zijn progressieve beleid “nooit vergeven hebben”. De partij riep op tot “rust, respect voor de rechtspraak en het vermoeden van onschuld”. Sánchez liet weten de “goede naam” van Zapatero te willen beschermen.

Dit is niet de eerste keer dat de PSOE met de rug tegen de muur staat in juridische kwesties. Eerder zorgde de arrestatie van ex-PSOE-topman Santos Cerdán voor grote politieke opschudding, en ook de gevangenisstraf voor oud-minister José Luis Ábalos deed de druk op Sánchez flink toenemen. Intussen zetten coalitiepartners de premier steeds harder onder druk vanwege het gebrek aan daadkracht bij de aanpak van corruptie binnen de eigen partij.

Campagnewapen wordt politiek risico

Dat Zapatero tot voor kort nog actief campagne voerde voor de PSOE, onder meer in Andalusië, Aragón en Castilla y León, waar de partij in alle drie de regio’s verloor, maakt zijn plotselinge juridische situatie nog opvallender. Hij gold als een van de meest gewaardeerde campagnewapens van Sánchez. Of dat nu verandert, hangt af van wat de rechter op 2 juni te horen krijgt.