Spanje heeft het grootste net aan snelwegen met hoge capaciteit van Europa en schrapte de afgelopen jaren bijna alle tol. Toch houdt Brussel druk op de ketel voor een nieuw betaalsysteem. Maar hoe werkt het systeem eigenlijk in Spanje met wegenbelasting en de betaling van de hoge onderhoudskosten?

Het Spaanse wegennet telde eind 2025 ruim 165.000 kilometer asfalt, verdeeld over drie bestuurslagen. De Ministerio de Transportes y Movilidad Sostenible (ministerie van Transport) beheert via de Red de Carreteras del Estado zo’n 26.500 kilometer, goed voor meer dan de helft van al het verkeer en twee derde van het vrachtverkeer. De rest valt onder de Comunidades Autónomas (autonome regio’s) en de Diputaciones (provinciale besturen).

Die opdeling verklaart waarom regels en tarieven per gebied verschillen. Volgens cijfers van het ministerie heeft Spanje met ruim 17.500 kilometer het langste netwerk aan snelwegen van de hele Europese Unie. Het land bouwde dat net deels met publiek geld en deels via concessies, waarbij private bedrijven een weg aanlegden en de kosten jarenlang terugverdienden met tol.

Wie bouwt en onderhoudt de Spaanse wegen?

De staat legt de grote verbindingswegen aan en houdt ze in stand, terwijl regio’s en provincies hun eigen netwerk beheren. Lang gold de vuistregel dat een autopista (tolsnelweg) geld kostte en een autovía (gratis snelweg) niet. Die scheidslijn klopt allang niet meer, want het overgrote deel van de oude tolsnelwegen werd gratis zodra de concessie afliep. De AP-7 langs de Middellandse Zee, de AP-4 en de AP-2 zijn daar bekende voorbeelden van. Brancheorganisaties waarschuwen wel dat Spanje minder in zijn asfalt investeert dan Frankrijk of Duitsland, met slijtage als gevolg.

Hoe werkt het tolsysteem nog?

Van de ruim 17.000 kilometer snelweg is nog maar zo’n 1.400 kilometer betaald. Twee partijen innen die peaje (tol): het staatsbedrijf Seitt en een handvol private concessiehouders. Voor 2026 stegen de tarieven bij de concessies met 3,64 tot 4,68 procent en bij Seitt met 2 procent. Betalen kan contant, met pinpas of met de elektronische badge VIA-T, die ook in Portugal, Frankrijk en Italië werkt.

De verschillen zijn groot. Uit een rapport van de automobilistenvereniging AEA bleek hoe ver de duurste en goedkoopste tolwegen uiteenlopen, van vijftig cent per kilometer in een tunnel bij Bilbao tot enkele centen elders. Eind 2025 werd de tol op de AP-7 rond Alicante definitief geschrapt, en de dure AP-68 tussen Bilbao en Zaragoza wordt vanaf november 2026 grotendeels gratis. In Baskenland test men intussen tol zonder slagbomen, waarbij camera’s het kenteken lezen.

Hoe zit de Spaanse wegenbelasting in elkaar?

De Spaanse wegenbelasting heet officieel Impuesto sobre Vehículos de Tracción Mecánica (motorrijtuigenbelasting), kortweg IVTM. Niet de verkeersdienst DGT, maar de Ayuntamiento (gemeente) int deze belasting, elk jaar opnieuw, in de gemeente waar je voertuig op 1 januari staat geregistreerd.

Voor personenauto’s hangt het bedrag af van de fiscale pk’s (caballos fiscales, CVF), een administratief getal uit de kentekenpapieren dat losstaat van het echte motorvermogen. De staat legt vijf schijven vast met een minimumtarief: onder de 8 fiscale pk betaal je 12,62 euro, van 8 tot 12 pk wordt dat 34,08 euro, van 12 tot 16 pk 71,94 euro, van 16 tot 20 pk 89,61 euro en vanaf 20 pk 112 euro. Gemeenten mogen die bedragen met een factor tot 2 verhogen, dus je betaalt hooguit het dubbele. Motoren rekenen af op cilinderinhoud, vrachtwagens op laadvermogen en bussen op het aantal zitplaatsen. Voor schone auto’s met een CERO- of ECO-label gelden kortingen tot 75 procent.

Een doorsnee gezinsauto betaalt zo tussen de 35 en 90 euro per jaar, een fractie van wat een vergelijkbare auto in Nederland aan motorrijtuigenbelasting kost, waar het al snel om honderden euro’s gaat. Wel goed om te weten: de IVTM stroomt volledig naar de gemeentekas en niet naar het Rijk. Met je wegenbelasting financier je in Spanje dus vooral het lokale en gemeentelijke wegennet, terwijl de grote snelwegen uit de staatsbegroting komen.

Moeten buitenlanders net als in Frankrijk betalen?

Nee. Spanje kent geen vignet zoals Oostenrijk, Slovenië of Zwitserland, en ook geen landelijke tol zoals Frankrijk. Wie met een Nederlands of Belgisch kenteken Spanje binnenrijdt, betaalt alleen op de paar overgebleven tolwegen, net als de Spanjaarden zelf. We schreven eerder over het verschil tussen de Franse en Spaanse tolsystemen: waar een rit door Frankrijk flink in de papieren loopt, voelt Spanje voor de vakantieganger juist goedkoop aan. Let wel op de Costa del Sol, waar het tolstuk van de AP-7 tussen Málaga en Guadiaro nog jaren betaald blijft, net als de tunnels in Catalonië en Bilbao.

Wat brengt de toekomst?

Spanje beloofde Brussel in ruil voor Europees herstelgeld een systeem van pago por uso (betalen naar gebruik). De regering haalde dat plan later van tafel en legde in de nieuwe Mobiliteitswet vast dat er geen algemene tol komt. Toch laat de wet een opening voor een financieringsmechanisme, en minister Óscar Puente herhaalt graag dat wegen óf via belasting óf via gebruik betaald worden. We legden eerder uit hoe de regering zo’n systeem stilletjes zou kunnen invoeren, met tarieven die afhangen van afstand, tijdstip en uitstoot.

Voor Nederlanders en Belgen met een tweede huis of een vaste route blijft het zaak de borden en de aankondigingen te volgen. Verandert er iets, dan raakt het de portemonnee van wie veel kilometers maakt.