Het Spaanse Hooggerechtshof heeft oud-minister José Luis Ábalos tot 24 jaar cel veroordeeld en zijn ex-adviseur Koldo García tot 19 jaar. Zakenman Víctor de Aldama ontloopt de gevangenis, mede omdat hij vanaf het begin met justitie meewerkte als ‘verklikker’.

De Tribunal Supremo (Hooggerechtshof) deed maandag 22 juni 2026 uitspraak in de zogeheten caso mascarillas (mondkapjeszaak), de corruptiezaak rond de inkoop van medisch materiaal tijdens de coronapandemie. De strafkamer veroordeelde oud-transportminister José Luis Ábalos (PSOE) tot 24 jaar en 3 maanden cel, en diens voormalige rechterhand Koldo García tot 19 jaar, 8 maanden en één dag. Beiden vormden volgens de rechters samen met zakenman Víctor de Aldama een criminele organisatie die de macht van het ministerie misbruikte om zichzelf te verrijken.

Het vonnis kwam unaniem tot stand en geldt als de zwaarste straf ooit in Spanje tegen een minister van een zittende regering. De zaak kreeg landelijke aandacht, omdat ze tot in het hart van de regeringspartij PSOE en de entourage van premier Pedro Sánchez reikt. De drie veroordeelden hadden volgens het hof ieder een eigen rol: Ábalos leverde de institutionele macht, García de bemiddeling en Aldama het geld en de toegang tot bedrijven.

Waar draaide de mondkapjeszaak precies om?

De kern van het dossier is de gunning van een levering van dertien miljoen mondkapjes aan het bedrijf Soluciones de Gestión, gelieerd aan Aldama. De deal liep via twee contracten, één met Puertos del Estado en één met spoorbeheerder ADIF. Ábalos tekende de eerste ministeriële order op dezelfde dag dat die werd gepubliceerd. Het winnende bedrijf wist naar eigen zeggen al vóór de verantwoordelijken van het aanbestedingsorgaan dat het de opdracht zou binnenhalen.

Aldama sluisde in totaal 6,6 miljoen euro aan commissies weg via twee vennootschappen. In ruil zouden Ábalos en García respectievelijk twee miljoen en een half miljoen euro ontvangen. Daarbovenop betaalde Aldama tussen oktober 2019 en juni 2022 maandelijks 10.000 euro voor de “vaste lasten” van de oud-minister. Dat de namen Ábalos en García al jaren rondzingen, was te lezen sinds de eerste arrestaties in deze zaak en het opstappen van PSOE-topman Santos Cerdán.

Welke gunsten kreeg de entourage van de minister?

Het hof acht bewezen dat Ábalos zijn invloed gebruikte om twee vrouwen uit zijn omgeving aan een baan te helpen, zonder dat zij werk verrichtten. Claudia Montes kwam terecht bij Logirail, een dochter van RENFE. Jessica Rodríguez, destijds de minnares van de minister, werd ondergebracht bij staatsbedrijven INECO en TRAGSATEC en kwam vrijwel nooit opdagen. Aldama betaalde daarnaast jarenlang de huur van haar appartement in de Torre de Madrid, goed voor ruim 82.000 euro.

Ook tekenden Aldama en Ábalos een huurcontract met koopoptie voor een appartement aan de Paseo de la Castellana. De afgesproken koopprijs lag op 750.000 euro, terwijl het pand in werkelijkheid bijna 1,5 miljoen euro waard was. Ábalos woonde er nooit en betaalde geen cent. Dit soort onthullingen voedde de roep om zijn vertrek, zoals eerder klonk tijdens de oproep tot straatprotest tegen de regering.

Waarom ontloopt Aldama de cel?

Aldama kreeg 4,5 jaar opgelegd voor organización criminal (criminele organisatie) en cohecho (omkoping), maar het hof schorste de straf. De rechters pasten een atenuante muy cualificada (sterk verzachtende omstandigheid) toe vanwege zijn medewerking aan het onthullen van de feiten. Voorwaarde is wel dat hij niet opnieuw de fout ingaat, halfjaarlijks verslag uitbrengt en een jaar taakstraf doet. Tegen Ábalos en García werd ook malversación (verduistering) en tráfico de influencias (handel in invloed) bewezen geacht.

Oppositieleider Feijóo eist onmiddellijk aftreden van premier Sánchez

De publieke omroep RTVE meldde dat oppositieleider Alberto Núñez Feijóo van de Partido Popular (PP) nog geen uur na het vonnis voor de camera’s stond met een harde boodschap: Pedro Sánchez moet weg.

Feijóo legde de volledige politieke verantwoordelijkheid bij de premier. Volgens hem is het onbestaanbaar dat Sánchez nog langer aanblijft. De PP-leider noemde de veroordeling het einde van de vlucht naar voren en stelde dat Ábalos jarenlang een van de machtigste mannen binnen de regering was, persoonlijk benoemd door Sánchez. Hij verwees ook naar eerdere schandalen rond Santos Cerdán, de vorige organisatiesecretaris van de PSOE, die eveneens vastzat.

Ook elders binnen rechts klonk de roep om vertrek. De Madrileense regiopresident Isabel Díaz Ayuso vroeg via sociale media of dit vonnis dan nog steeds niet genoeg is om verkiezingen uit te schrijven. Overigens heeft de vriend van Ayuso waarschijnlijk ook miljoenen verdiend met de verkoop van mondkapjes, iets wat ook nog een rechtszaak zal worden en waar de PP niets over zegt.

Vox-woordvoerder José Antonio Fúster ging verder en eiste het onmiddellijke aftreden van de premier. Ook vindt Vox dat de PP een motie van wantrouwen moet starten, iets wat de PP tot nu toe niet wil doen, omdat er nog niet genoeg politieke steun was.

Wat betekent dit nu in Spanje?

Voor wie in Spanje woont of het land op de voet volgt, raakt deze zaak het vertrouwen in het bestuur. Het hof schrijft dat corruptie de geloofwaardigheid van het politieke systeem aantast en de democratische structuur van de staat ondermijnt. De caso mascarillas blijft bovendien doorwerken: andere takken van het onderzoek lopen nog bij de Audiencia Nacional (nationale rechtbank), en de veroordeelden zullen waarschijnlijk naar het Tribunal Constitucional (Grondwettelijk Hof) stappen. Premier Sánchez weigerde eerder al af te treden en daagde de oppositie uit tot een motie van wantrouwen, een houding die hij ook tijdens zijn verschijning in de Senaat volhield. De zaak voegt zich zo bij een reeks schandalen die het Spaanse politieke landschap al jaren in zijn greep houden.