Boven Spanje is de canícula, de officiële hoogzomerperiode van 15 juli tot 15 augustus, in volle gang. Precies in dat venster beleeft het land nu zijn derde hittegolf van 2026, met pieken tot 45 graden.

Vanaf dinsdag 21 juli stuwt een massa hete, droge lucht het kwik in grote delen van Spanje fors omhoog. De Agencia Estatal de Meteorología (AEMET, de Spaanse weerdienst) waarschuwt voor extreme temperaturen tot en met donderdag 23 juli, met een piek in het binnenland van de Comunitat Valenciana, het Guadalquivir-dal en het Ebro-gebied. Steden als Xàtiva kunnen donderdag zelfs 46 graden noteren.

Het gaat om de derde officiële hitte-episode van deze zomer, na een eerste golf rond de langste dag en een tweede die begin juli zijn hoogtepunt bereikte met pieken tot 44 graden aan de Valenciaanse kust. De Spaanse krant eldiario.es meldde dat de tweede hittegolf van deze zomer alleen al in Spanje aan 622 mensen het leven kostte, in nog geen vijf dagen tijd. Volgens AEMET waren de eerste achttien dagen van juli 2026 de warmste sinds het begin van de metingen, ruim warmer dan het vorige record uit 2015.

Wat is die canícula nu precies?

‘Canicula’ is de periode van het jaar met statistisch gezien de hoogste temperaturen. In Spanje valt deze periode tussen 15 juli en 15 augustus. Het begin van de ‘canícula’ valt niet samen met het begin van de zomer, maar eerder in het midden. Dit komt door drie factoren:

• De positie van de zon. In de zomer staat de zon het hoogst aan de hemel. Dit betekent dat er meer zonlicht op de aarde valt en dat de temperaturen hoger zijn.
• De hoeveelheid neerslag. In de zomer valt er minder neerslag dan in andere seizoenen. Dit betekent dat er minder water is om de temperaturen te verlagen.
• De windrichting. In de zomer waait de wind vaak uit het zuiden. Deze wind brengt warme lucht uit Afrika naar Europa.

Een hittegolf zelf is iets anders dan de canicula. Waar de canicula een vaste, statistisch bepaalde periode is, gaat het bij een ola de calor (hittegolf) om een kortere episode waarin het kwik minstens drie dagen achtereen ver boven de regionale norm uitkomt. Hoe die definitie precies werkt, en hoe die verschilt van de manier waarop Nederland en België een hittegolf vaststellen, leggen we elders uitgebreider uit.

Waarom is deze derde episode zo heftig?

Deze golf wijkt af van de vorige twee. In plaats van warme lucht vanaf de Atlantische Oceaan komt de hitte nu rechtstreeks uit de Sahara aanwaaien, aangewakkerd door een sterke hogedrukrug boven het schiereiland. Dat zorgt niet alleen overdag voor extreme waarden, maar ook ’s nachts blijft het kwik hoog. Meer over hoe tropennachten en de Saharastof calima precies invloed hebben op zulke episodes, lees je in een apart overzicht.

Wie de volledige achtergrond van de huidige golf wil kennen, inclusief de te verwachten gevoelstemperaturen tot 50 graden, vindt die in het artikel over de derde hittegolf van dit weekend.

Wat zijn dan de hondsdagen?

In het Nederlands wordt gesproken over de ‘hondsdagen’, wat de dagen zijn tussen circa 20 juli tot 20 augustus in Nederland en België en 15 juli en 15 augustus in Spanje. Maar wat zijn de hondsdagen eigenlijk? In de periode van 15/20 juli tot 15/20 augustus komt de heldere ster Sirius van het sterrenbeeld de Grote Hond (Can Mayor/Canicula) gelijk met de zon op en wordt gesproken van het hoogtepunt van de zomer, ofwel ‘hoogzomer’. In Spanje gaat deze periode gepaard met temperaturen tot 40 graden (of meer).

De Spaanse hoogzomer gaat gepaard met hoge temperaturen, zowel overdag als ‘s nachts, in vooral Andalusië, Extremadura, Murcia, Castilla-La Mancha en de Madrid-regio, waar de temperaturen tot de 40 graden of zelfs meer kunnen stijgen.

De Grieken en Romeinen zagen de ‘hondsdagen’ als de periode van de grote hitte. Ook voor Spanje gaat dat dus op met hoge temperaturen, waarbij de warmste momenten van het jaar en de meeste hittegolven worden geregistreerd, volgens de Spaanse weerdienst AEMET. 

Tegenwoordig is het met het vreemde weer moeilijk aan te geven wat de gemiddelde temperaturen in Spanje zijn, ook omdat het land zo groot en divers is wat betreft het weer. Maar de AEMET spreekt over een gemiddelde temperatuur van 23 graden in de zomermaanden, met uiteraard uitschieters in de maanden juni, juli en augustus. Wist je dat de regenachtigste maand juni is in Spanje en dat de warmste maand niet augustus, maar juli is?

WEETJE: De hondsdagen hebben niets te maken met honden, al kan het tijdens een onweer hondenweer zijn. In Nederland is het woord ‘hondenweer’ afgeleid van het oud-Nederlandse woord ‘ondeweer’ dat zeer slecht weer betekent.