Wie in Spanje woont of er regelmatig op vakantie komt, voelt het al jaren: de zomers duren langer, het wordt eerder heet, en als het dan eindelijk regent, is het raak. Dat gevoel klopt. Meteoroloog Roberto Granda van de Spaanse weerwebsite Eltiempo.es heeft de regenval over een periode van meer dan zestig jaar in kaart gebracht op basis van officiële data van de AEMET of Agencia Española de Meteorología. Zijn conclusie is helder: Spanje droogt op, structureel en bijna overal. De technologiewebsite Xataka publiceerde de analyse deze week.

Granda vergeleek twee periodes: 1961–1990, de klimatologische referentienorm van de Wereldmeteorologische Organisatie, en 1996–2025. Hij gebruikte daarvoor data van 71 weerstations met ononderbroken metingen en paste geostatistische interpolatie toe, een methode die ook rekening houdt met het reliëf van het terrein. Voor een land met zoveel bergen, dalen en kustlijnen als Spanje is dat de betrouwbaarste manier om neerslagpatronen in kaart te brengen.

Het patroon blijft, maar de hoeveelheden dalen

De grote lijnen van het Spaanse klimaat zijn niet veranderd. Het noorden en noordwesten (Galicië, de Cantabrische kust en de Pyreneeën) krijgen nog altijd de meeste neerslag, soms meer dan 1.500 tot 2.500 millimeter per jaar. Het zuidoosten van Almería en Murcia blijft aan de andere kant van de lijst steken, met minder dan 200 millimeter. Maar binnen dat bekende patroon zijn de absolute hoeveelheden bijna overal gedaald.

De kaart die de verschillen tussen beide periodes toont, spreekt boekdelen. Vrijwel het hele vasteland kleurt beige en bruin: minder regen dan zestig jaar geleden. De sterkste dalingen, tot 200 millimeter per jaar, zijn zichtbaar in het Galicische binnenland, Extremadura en centraal-westelijk Spanje. Dat laatste gebied is precies waar de mediterrane verwoestijning het hardst toeslaat.

Voor Nederlanders en Belgen met een woning in het zuiden of zuidoosten van Spanje is dit relevant nieuws: minder structurele regenval betekent meer kans op waterbeperkingen in de zomer, hogere grondwaterstress en toenemende druk op de lokale landbouw.

Galicië en de Pyreneeën: uitzonderingen op de trend

Er zijn ook uitzonderingen, maar ze zijn geografisch beperkt. De Costa da Morte en de provincie A Coruña houden hun regenval grotendeels op peil, dankzij hun directe blootstelling aan Atlantische lagedruksystemen. Ook de Pyreneeën in Navarra en Aragón, en de overgang naar de Ebro-vallei, laten neutrale of licht positieve waarden zien.

Bijna de helft van Spanje heeft al te maken met woestijnvorming, zo bleek eerder uit onderzoek van de Universidad de Alicante. Galicië en de Pyreneeën zijn voorlopig de uitzondering die de regel bevestigt.

Meer variatie: meer extremen

Granda publiceerde ook de neerslag per jaar vanaf de jaren negentig. Wat direct opvalt: de schommelingen nemen toe. Droge en natte jaren wisselen elkaar steeds grilliger af. Het CSIC, de Spaanse nationale onderzoeksraad, verklaart dat als een typisch kenmerk van het mediterrane klimaat onder globale opwarming: extremen worden extremer.

Droge uitschieters zijn het biennium 1994–1995, dat het zuiden en centrum hard trof, het jaar 2005 op het Meseta-plateau, en 2012, toen de Spaanse stuwmeren tot historisch lage niveaus daalden. Het jaar 2017 springt er bovenuit: de AEMET bestempelde het als een van de droogste jaren in de meetgeschiedenis. Aan de natte kant vallen 1996–1997 op, net als 2010, 2013 en het recente 2024, het natste jaar van het afgelopen decennium in meerdere stroomgebieden. Maar één nat jaar lost niets op.

Minder regen én meer overstromingen tegelijk

De AEMET-prognoses zijn zorgwekkend. De neerslag zal verder afnemen, met dalingen van meer dan 20 procent in het zuiden en zuidoosten. De regen die valt, komt vaker in korte, hevige buien. Minder regen over het jaar, maar vaker alles tegelijk. Dit is het paradoxale patroon voor Spanje.

Die paradox heeft al een gezicht gekregen. De DANA-overstroming in Valencia in oktober 2024 — de dodelijkste natuurramp in de moderne Spaanse geschiedenis — was precies zo’n extreme piekbui in een land dat structureel uitdroogt. Wetenschappers stelden vast dat klimaatverandering de intensiteit van die storm met 12 procent had vergroot en de kans op zo’n gebeurtenis had verdubbeld.

Wie in Spanje woont of een woning bezit, doet er goed aan te weten of dat huis in een overstromingsgevoelig gebied ligt. De combinatie van structurele droogte en intensere regenpieken maakt die afweging urgenter dan ooit.