Het is je misschien al opgevallen tijdens een recent bezoekje aan de apotheek: de plekken waar normaal gesproken de doosjes paracetamol of ibuprofen staan, zijn soms verrassend leeg. Hoewel er nog geen reden is voor grote paniek, is het wel een teken aan de wand. Als je er even naar vraagt, hoor je vaak dat de bevoorrading momenteel een stuk moeizamer verloopt dan we gewend zijn en dat leveringen simpelweg minder vlot binnenkomen.

De wortels van dit probleem liggen duizenden kilometers verderop. Hoewel de medicijnen hier in Europa worden afgewerkt, komen de noodzakelijke werkzame stoffen hoofdzakelijk uit landen als India en China. Daar worden ze op gigantische schaal geproduceerd, waarna ze als grondstof richting ons continent worden verscheept. Pas hier worden ze verwerkt tot de pilletjes die wij in de winkel zien liggen.

Het grootste deel van dit transport gaat per schip. Grote containerschepen zijn wekenlang onderweg naar belangrijke havens, zoals die van Rotterdam of Valencia. Dat is financieel gezien de meest logische en efficiënte keuze, maar het maakt de keten ook ontzettend kwetsbaar. Zodra de planning ergens spaak loopt, heeft dat direct gevolgen.

Momenteel speelt de onrust rond de Straat van Ormuz een grote rol. Deze belangrijke waterweg is een cruciale schakel in de wereldwijde scheepvaart. Wanneer daar spanningen ontstaan en de route onveilig wordt, moeten schepen vaak een flink stuk omvaren of lopen ze aanzienlijke vertraging op. Het voelt misschien als een ver-van-je-bedshow, maar de effecten sijpelen onherroepelijk door naar de Europese markt.

Onze logistieke systemen zijn ontzettend strak afgesteld, maar hebben daardoor weinig marge voor fouten. Een vertraging van slechts een paar dagen op zee kan weken later zorgen voor tekorten in de fabrieken. Omdat veel Europese producenten met minimale voorraden werken om de kosten laag te houden, is er nauwelijks een buffer om zulke tegenvallers op te vangen.

Je zou kunnen denken dat transport door de lucht een goede oplossing is, maar voor alledaagse middelen zoals pijnstillers gebeurt dat bijna nooit. Het is simpelweg te duur voor zulke goedkope massaproducten. Vliegtuigen worden eigenlijk alleen ingezet voor zeer kostbare medicijnen of in absolute noodsituaties. Voor je standaard paracetamol blijven we dus afhankelijk van de trage zeewegen.

Apothekers merken de gevolgen inmiddels dagelijks in hun praktijk. Bestellingen komen later aan of er worden kleinere hoeveelheden geleverd dan besteld. Er is nog geen sprake van een structurele crisis, maar het schuurt wel. Die onzekerheid wordt alleen maar versterkt door de berichten over internationale spanningen en de kwetsbaarheid van onze handelsroutes.

De overheid houdt de situatie nauwlettend in de gaten, maar een snelle oplossing is er helaas niet. Het idee om de productie weer volledig naar Europa te halen klinkt logisch, maar dat vereist enorme investeringen en veel tijd. Voorlopig blijft het advies dan ook simpel: koop niet meer dan je nodig hebt. Hamsteren werkt averechts en maakt het probleem voor anderen alleen maar groter.

Het is eigenlijk best indrukwekkend hoe zoiets simpels als een doosje pijnstillers afhankelijk is van een complex wereldwijd netwerk. Van fabrieken in Azië tot geopolitieke knelpunten op de oceaan; alles moet precies goed vallen. En soms, op een doodgewone dag, merk je die enorme afhankelijkheid ineens bij de apotheek om de hoek.