Een enorme cúpula de calor (hittekoepel) houdt Spanje in zijn greep en jaagt de temperaturen in mei op tot zomerniveaus, met een piek tussen maandag 26 en woensdag 28 mei.

Het is nog geen zomer, maar in grote delen van Spanje voelt het er al volledig naar. Thermometers tikten het afgelopen weekend in Oviedo al 35,5 graden aan, terwijl in Palencia, Valladolid en Zamora eveneens historische maartrecords sneuvelden voor een meimaand. In Zuid-Spanje stegen de temperaturen naar bijna 38 graden in Córdoba en Jaén. Wie op dit moment in Spanje verblijft of hier woont, merkt het direct: de hitte is intens, aanhoudend en nog niet op haar hoogtepunt.

Wat veroorzaakt deze uitzonderlijke warmte? Volgens het meteorologisch portaal Meteored is een kolossale hogedrukrug vanuit Noordwest-Afrika over het Spaanse vasteland geschoven. Die boog van hoge luchtdruk gedraagt zich als een thermisch deksel: hij houdt de neerdalende warme lucht gevangen en duwt tegelijk subtropische hete lucht richting Midden-Europa. Het gevolg is een verschijnsel dat meteorologen een cúpula de calor — letterlijk hittekoepel of hittedome — noemen.

Wat is een hittekoepel precies?

Een hittekoepel ontstaat wanneer een aanhoudend hogedrukgebied als een soort kap boven een regio hangt. Warme lucht, die normaal opstijgt en afkoelt, wordt door de hoge druk juist naar beneden gedwongen. Dat dalende luchtpakket comprimeert en warmt daarbij nog verder op. De website Eltiempo vergelijkt het treffend: de warme lucht zit letterlijk zonder uitweg gevangen.

Daar komt nog een versterkend effect bij. De hete, droge lucht warmt ook de bodem op, wat de vochtigheid in de grond verder reduceert. Minder vocht in de bodem betekent minder verdampingskoeling, en dus nóg hogere temperaturen. Voor Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen of op vakantie zijn, zijn dit de condities waarbij je de buitenactiviteiten beter naar de ochtenduren verplaatst.

Wanneer bereikt de hitte haar piek?

Het ergste moet nog komen. Meteored verwacht dat de hittekoepel zijn meest intense fase bereikt tussen maandag 26 en woensdag 28 mei. De weermodellen voorzien een uitzonderlijk sterke hogedrukrug over het Iberisch Schiereiland, met geopotentiaalwaarden die ver boven het historische gemiddelde uitsteken.

In het dal van de Guadiana, de vallei van de Guadalquivir en delen van Extremadura kunnen de temperaturen oplopen tot tussen de 36 en 40 graden. Steden als Zaragoza kunnen de 37 graden naderen. In grote delen van de meseta en de noordelijke provincies worden maxima van 32 tot 35 graden verwacht, waarden die normaal pas in late juni of juli voorkomen.

Ook de nachten bieden weinig verlichting. In het centrum, zuiden en langs de Middellandse Zee blijven de minimumtemperaturen ongewoon hoog. Op sommige plekken worden zelfs noches tropicales (tropische nachten) verwacht — nachten waarbij het kwik niet onder de 20 graden zakt — en dat terwijl de zomer officieel nog niet is begonnen. Wie in de kustgebieden verblijft, kent dat al langer: de Middellandse Zee slaat warmte op en maakt zeebriezen minder effectief als afkoeling.

Welke risico’s brengt een hittekoepel mee?

Een hittekoepel is niet alleen ongemakkelijk, hij is ook gevaarlijk. De combinatie van uitgedroogde bodem en hoge temperaturen vergroot het risico op bosbranden aanzienlijk. Drinkwatervoorraden en de landbouw komen onder druk te staan. En voor de volksgezondheid geldt: extreme hitte treft in Spanje meer dan 5,5 miljoen werknemers die buiten of in overkappingen werken. Ouderen, kinderen en mensen met hartproblemen of andere chronische aandoeningen lopen extra risico.

De terugkerende vroege hittegolven zijn geen toeval. In 2025 braken al 34 Spaanse provincies warmterecords en de trend zet zich door. Gisteren publiceerde SpanjeVandaag al een stuk over een jonge weeranalist die voorspelt dat de zomer van 2026 ‘heel, heel heet’ wordt, met de eerste echte hittegolf al begin juli. De hittekoepel van deze week is wat dat betreft een vroege repetitie.

Voor Nederlanders en Belgen die nu in Spanje zijn of binnenkort komen: gebruik de koelste uren van de dag, houd voldoende water bij de hand en volg de lokale weeradviezen. De cúpula de calor trekt wel weer weg — maar wanneer precies, dat bepaalt de Afrikaanse hogedruk.