Italië sluit tijdelijk de lucht- en zeegrenzen voor niet-EU-burgers met Spanje vanwege de migrantencrisis in Ceuta. Van een daadwerkelijke schorsing van het Schengenverdrag, zoals veel media suggereren, is echter geen sprake: dat kan een land niet eenzijdig doen.

Het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken kondigde donderdagavond aan de controles bij vluchten en boten vanuit Spanje te verscherpen. Minister-president Giorgia Meloni en haar vicepremiers Antonio Tajani en Matteo Salvini namen het besluit nadat tienduizenden migranten de afgelopen dagen zwemmend de grens bij Ceuta overstaken. Vrijdagochtend werd de maatregel formeel bekrachtigd tijdens een vergadering op het Italiaanse ministerie, gebaseerd op advies van het comité voor migratieanalyse en grensveiligheid.

Omdat Italië en Spanje geen gemeenschappelijke landgrens delen, treft de maatregel vooral niet EU-reizigers per vliegtuig of boot: zij moeten voortaan hun paspoort tonen bij steekproefsgewijze controles, iets wat vaak al moest gebeuren. Het gaat niet om een permanente sluiting, maar om een tijdelijke uitzonderingsmaatregel die het Schengenverdrag zelf toestaat bij veiligheidsoverwegingen.

Wat zegt Italië precies?

Tajani noemde de instroom in Ceuta een gevaar voor de nationale veiligheid en riep op Spanje uit het Schengengebied te zetten. Ook de Finse minister van Buitenlandse Zaken Mari Rantanen pleit voor het Italiaanse idee om het Schengenverdrag met Spanje op te schorten vanwege de aankomst van migranten in de Spaanse exclave Ceuta. Critici, vooral vanuit centrumlinkse hoek, noemen de Italiaanse stap vooral een symbolisch gebaar richting het eigen electoraat: Meloni’s coalitie staat onder druk van de nieuwe partij van oud-generaal Roberto Vannacci, die fel tegen migratie ageert.

Hoe reageert Madrid?

Minister van Buitenlandse Zaken José Manuel Albares noemde de Italiaanse oproep “ongepast voor een minister van een bevriend land” en ontbood vrijdag de Italiaanse ambassadeur. Volgens het nieuwsmedium Infobae España benadrukte Albares dat de crisis niets te maken heeft met de eerdere regularisatie van migranten zonder papieren, maar voortkomt uit een uitspraak van de Tribunal Supremo (het Spaanse Hooggerechtshof) over migranten die zwemmend de grens oversteken, een uitspraak die volgens Madrid door mensensmokkelaars wordt misbruikt. Datzelfde hof wees eerder al bezwaren tegen de regularisatie af. Premier Pedro Sánchez wees er bovendien op dat Italië tussen 2021 en 2026 juist veel meer irreguliere grensoverschrijdingen registreerde dan Spanje.

Kunnen migranten vanuit Ceuta zomaar naar het Spaanse vasteland?

Nee. Zowel de EU als Spanje benadrukt dat de angst voor een ongecontroleerde doorstroom ongegrond is. Wie in Ceuta of Melilla aankomt, kan niet zomaar naar het Spaanse vasteland reizen; daarvoor gelden aparte controles, en dat is in de praktijk ook nog nooit gebeurd. Ondertussen loopt de terugkeer op gang: van de ruim 50.000 migranten die de afgelopen dagen aankwamen, zijn er volgens de laatste officiële cijfers alweer meer dan 48.300 vrijwillig teruggekeerd naar Marokko, mede dankzij het spoedakkoord tussen Spanje en Marokko over snellere uitzettingen.

Wat merken Nederlanders en Belgen hiervan?

Wie vanuit Spanje naar Italië reist, kan voorlopig rekenen op extra paspoortcontroles bij de gate of aan boord, iets wat binnen het Schengengebied normaal niet gebeurt. Voor wie in Zuid-Spanje woont, blijft de crisis zelf ver weg: Ceuta ligt geïsoleerd en valt buiten de gangbare toeristenroutes. Wel voedt de kwestie het bredere migratiedebat in Spanje, een thema dat ook al meespeelde bij de Andalusische regionale verkiezingen, waar Vox garen spon bij een strengere toon over vreemdelingenbeleid.