Waarom de VS de militaire bases in Spanje niet zomaar kan gebruiken

De discussie over het gebruik van Amerikaanse militaire bases in Spanje is opnieuw opgelaaid door recente spanningen rond Iran. Hoewel de Verenigde Staten gebruik mogen maken van bepaalde installaties in Spanje, betekent dat niet dat ze deze bases vrij kunnen inzetten voor elke militaire operatie.

In Spanje gaat het vooral om twee belangrijke locaties: de marinebasis in Rota in de provincie Cádiz en de luchtmachtbasis van Morón in de provincie Sevilla. Deze bases worden door de Verenigde Staten gebruikt, maar ze blijven officieel Spaans grondgebied en staan onder Spaans gezag.

De regels hierover zijn vastgelegd in een defensieakkoord tussen Spanje en de Verenigde Staten uit 1988. Volgens dit verdrag geeft Spanje toestemming aan de VS om bepaalde militaire installaties te gebruiken voor gezamenlijke of multilaterale doelen. Maar als het gebruik buiten deze afspraken valt, moet de Spaanse regering daar eerst expliciet toestemming voor geven.

Dat betekent dat Washington de bases niet eenzijdig kan inzetten voor militaire acties die niet binnen het verdrag passen. Juristen wijzen erop dat het akkoord bovendien duidelijk maakt dat Spanje de volledige soevereiniteit en controle over zijn grondgebied behoudt.

De huidige discussie ontstond nadat de Verenigde Staten samen met Israël een offensief tegen Iran begonnen. Volgens experts is deze operatie niet goedgekeurd door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en ook niet door het Amerikaanse Congres. Daardoor zou het volgens internationaal recht niet om een legitieme militaire actie gaan.

Als een militaire operatie niet onder internationaal recht valt of buiten de afspraken van het defensieverdrag ligt, kan Spanje dus beslissen om het gebruik van zijn bases te weigeren. De Spaanse regering heeft al aangegeven dat de bases niet gebruikt zullen worden voor activiteiten die niet binnen het verdrag of de regels van de Verenigde Naties passen.

Ondertussen blijven de bases wel een belangrijk onderdeel van de militaire samenwerking tussen beide landen. In heel de Europese Unie zijn meer dan 73.000 Amerikaanse militairen gestationeerd, waarvan ruim 4.300 in Spanje. Daarmee neemt Spanje een relatief bescheiden, maar strategisch belangrijke plaats in binnen de Amerikaanse aanwezigheid in Europa.