Ontdek de ziel van Spanje bij SpanjeLogie. Wij duiken in de psychologie achter de Spaanse cultuur, het expatleven en de mediterrane levensstijl. Begrijp de Spanjaard en jouw eigen ervaring in Spanje beter.

Er is een moment, meestal ergens in de eerste winter na de verhuizing, dat iedere Nederlandse of Belgische expat het herkent. Je stapt in januari de deur uit, verwacht instinctief een jas dicht te moeten knopen tegen de wind, en staat dan gewoon in het zonnetje op een terras te ontbijten. Iets in je lichaam ontspant zonder dat je er iets voor hoeft te doen. Geen wilskracht, geen positief denken, gewoon licht op je huid. Dat is geen inbeelding. Het is fysiologie.

Waarom reageert ons lichaam zo direct op zonlicht?

Zonlicht doet iets met de hersenen dat weinig andere externe prikkels doen. Blootstelling aan daglicht reguleert de aanmaak van serotonine, de neurotransmitter die nauw verbonden is met stemming en welbevinden, en tegelijk stuurt het de biologische klok bij die onze slaap, energie en zelfs eetlust bepaalt. In Noord-Europa levert de winter simpelweg te weinig van die prikkel, met als gevolg vermoeidheid, lusteloosheid en bij sommigen een winterdip die grenst aan een lichte depressie. In Spanje verdwijnt dat probleem grotendeels vanzelf. De winters zijn mild, met terrasweer in januari langs de kust, en die minder duistere maanden betekenen voor veel mensen een merkbare verbetering van hun stemming, zoals ook te lezen valt in het overzicht van redenen waarom Spanje emigranten blijft trekken.

Wat mij altijd opvalt bij nieuwkomers, is hoe weinig ze dit effect vooraf inschatten. Ze verhuizen voor de zon als decor, als vakantiegevoel, en ontdekken pas na maanden dat het decor zich in hun eigen zenuwstelsel heeft genesteld.

Verandert het ritme van de dag ook je binnenwereld?

De Spaanse dag is anders ingedeeld dan de Nederlandse, en dat is niet toevallig. Het is een aanpassing aan het klimaat die zich langzaam heeft doorvertaald naar een mentaliteit. Laat gegeten, laat gewerkt, een middagpauze die er niet is om lui te zijn, maar om de hitte te ontwijken. Die siësta wordt vaak weggezet als folklore, maar hij is functioneel: nu de zomers extremer worden, schuiven steeds meer bedrijven en gemeenten de werkdag opnieuw naar de koelere uren, zo bleek uit het stuk over hoe hitte de Spaanse werktijden verandert. Interessant genoeg is niet elke siësta gezond. Onderzoek laat zien dat een structureel, lang middagdutje juist samenhangt met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, iets wat helder uitgelegd wordt in het artikel over hoe een dagelijkse siësta kan wijzen op onderliggende gezondheidsproblemen. De les daaruit is nuchter: het gaat niet om slapen op elk moment van de dag, maar om een dagritme dat de hitte respecteert en de nacht beschermt.

Wat doet het samenzijn buiten met je gevoel van verbondenheid?

Buitenleven in Spanje is zelden alleen zijn. De straat, de plaza, het terras voor de kruidenier, het zijn plekken waar mensen elkaar tegenkomen zonder afspraak, en dat toevallige contact heeft een eigen psychologische waarde. Wachten in de rij wordt een mini-sociaal moment, zoals treffend beschreven in het stuk over hoe het Spaanse sociale leven je niet meer loslaat. Voor veel expats is dat wennen. Je komt uit een cultuur waar de openbare ruimte een doorgang is, en je moet leren dat ze hier een verlengstuk van de woonkamer is. Wie de omslag maakt, ervaart iets wat verder gaat dan gezelligheid. Sociale verbondenheid buiten de eigen vier muren blijkt namelijk een van de sterkste beschermende factoren tegen eenzaamheid en somberheid te zijn, en juist die verbondenheid ligt in Spanje letterlijk op straat.

Is het licht zelf ook onderwerp van maatschappelijk debat?

Opvallend genoeg gaat de discussie over licht in Spanje verder dan het weerbericht. Er wordt serieus gedebatteerd of het land beter af zou zijn zonder de jaarlijkse klokwissel, juist omdat natuurlijk ochtendlicht een aantoonbaar effect heeft op actief worden, op bewegen, en zelfs op het aantal hartinfarcten, zo bleek uit het overzicht van wat er zou gebeuren als Spanje de zomer- en wintertijd niet meer zou invoeren. Dat licht zoveel gewicht krijgt in een nationaal debat, zegt iets over hoe serieus het hier genomen wordt, niet als bijzaak, maar als volksgezondheid.

Went je aan het geluk, of blijf je het opmerken?

Na een paar jaar in Spanje verandert er iets vervelends. Je merkt de zon niet meer op. Het decor wordt achtergrond, het terras wordt gewoontewerk, het licht wordt vanzelfsprekend. Diezelfde gewenning hoort bij de bredere aanpassing die in het stuk over de cultuurshock van emigreren naar Spanje wordt beschreven, waar de aanvankelijke betovering langzaam plaatsmaakt voor normaliteit. Misschien is de echte kunst van het buitenleven niet het vinden van de zon, maar het jezelf blijven dwingen haar te blijven zien. Wanneer heb jij voor het laatst echt stilgestaan bij het licht op je eigen terras?