Leeglopende kerken in Spanje krijgen steeds vaker een nieuwe bestemming

In heel Spanje staan, net zoals in andere landen zoals Nederland en België, steeds meer kerken leeg. Kerkgebouwen zijn meestal eigendom van de katholieke kerk via het bisdom. Het beheer ligt bij de lokale parochie, terwijl het onderhoud vaak samen wordt betaald door de kerk en overheden, vooral bij beschermd erfgoed. Door minder gelovigen en lagere inkomsten wordt dat onderhoud steeds lastiger.

De leegloop is al jaren aan de gang en versnelt. Slechts een klein deel van de Spaanse bevolking gaat nog wekelijks naar de mis. Vooral onder jongeren is de afstand tot de katholieke kerk groot. Veel parochies hebben moeite om vrijwilligers te vinden en priesters zijn vaak verantwoordelijk voor meerdere dorpen tegelijk. Daardoor worden missen samengevoegd en raken kleinere kerken buiten gebruik.

Volgens recente cijfers zijn in tien jaar tijd honderden kerken verdwenen of gesloten. In landelijke gebieden is de situatie het meest zichtbaar. Dorpen die kampen met ontvolking zien hun kerk als een van de eerste gebouwen de deuren sluiten. Dat raakt niet alleen het geloofsleven, maar ook het gemeenschapsgevoel, want de kerk was vaak een ontmoetingsplek voor inwoners.

De leegstand vormt een groot probleem omdat Spanje duizenden kerken telt die vaak eeuwenoud zijn. Veel gebouwen zijn beschermd erfgoed en hebben een grote historische en architectonische waarde. Volledig sluiten en laten vervallen is geen optie, omdat herstel later veel duurder is of zelfs onmogelijk wordt.

Daarom wordt steeds vaker gekozen voor herbestemming. In verschillende steden zijn oude kerken omgevormd tot bibliotheken, musea, concertzalen of culturele centra. Ook worden ze gebruikt voor tentoonstellingen, lezingen en lokale evenementen. Op die manier blijven de gebouwen toegankelijk voor het publiek en behouden ze hun centrale rol in de samenleving.

Daarnaast krijgen sommige kerken een sociale functie. Ze worden ingericht als buurthuizen, opvanglocaties of ruimtes voor maatschappelijke organisaties. In regio’s waar weinig publieke voorzieningen zijn, blijkt dit een praktische oplossing die door bewoners vaak positief wordt ontvangen.

Opvallender is de optie waarbij kerken worden verbouwd tot woningen, hotels of restaurants. Dat zorgt regelmatig voor discussie, vooral wanneer het om beschermde monumenten gaat. Erfgoedorganisaties maken zich zorgen over aantasting van het oorspronkelijke karakter, terwijl gemeenten juist wijzen op het belang van behoud en economisch gebruik.

De katholieke kerk in Spanje staat steeds vaker open voor herbestemming, zolang dit respectvol gebeurt en niet botst met religieuze waarden. Het uitgangspunt is duidelijk: liever een gebouw met een nieuwe functie dan een lege kerk die langzaam vervalt.

De komende jaren zal het aantal lege kerken naar verwachting verder toenemen. Spanje staat daarmee voor een lastige keuze tussen traditie en realiteit. Wat vaststaat, is dat veel van deze iconische gebouwen alleen kunnen blijven bestaan als ze zich aanpassen aan een veranderende samenleving.