Frankrijk en Duitsland trekken de stekker uit het FCAS, het Europese gevechtsvliegtuig van de zesde generatie. Ook Spanje verliest daarmee een sleutelrol in een project van 100 miljard euro.

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz en de Franse president Emmanuel Macron maakten samen een einde aan jarenlang gekibbel over de verdeling van het werk. Vorige week spraken ze elkaar tijdens de EU-Westelijke Balkantop in Montenegro. Daar trokken ze de conclusie dat het project niet meer te redden viel.

Het ging mis tussen twee industriële zwaargewichten. De Franse vliegtuigbouwer Dassault Aviation en de Duits-Europese groep Airbus kwamen er niet uit wie de leiding zou krijgen. Spanje deed volop mee aan het programma, met het bedrijf Indra als trekker van het Spaanse aandeel. Voor alle drie de landen valt nu het prestigeproject van een Europees gevechtsvliegtuig weg.

Waarom liep het Europese gevechtsvliegtuig vast?

De kern van het conflict zat in de machtsverdeling rond de NGF (gevechtsvliegtuig van de nieuwe generatie). Dassault wilde een groter deel van de taarten, met het argument dat Airbus via Duitsland én Spanje twee derde van dat onderdeel beheerste. De Fransen hielden zelf maar een derde over, terwijl zij naar eigen zeggen de meeste ervaring met jachtvliegtuigen bezitten.

Aan Duitse kant groeide juist de angst dat hun industrie ondergeschikt zou raken aan de Franse eisen. In februari schoof Airbus daarom een ander idee naar voren, eerder geopperd door de Duitse vakbond IG Metall en werkgeversorganisatie BDLI: bouw simpelweg twee verschillende toestellen. Een lichter model dat vanaf vliegdekschepen kan opereren voor Frankrijk, en een zwaarder toestel voor de Duitse wensen.

Wie bracht het nieuws naar buiten?

Het Duitse weekblad Der Spiegel meldde de annulering als eerste, met bronnen binnen de Duitse regering. Het Britse persbureau Reuters bevestigde het bericht via officiële bronnen. In Spanje pikte onder meer het economische nieuwsmedium El Economista het verhaal op, dat de gevolgen voor de Spaanse defensie-industrie belichtte.

Zelfs Merz hield de deur op een kier voor twee aparte vliegtuigen. Hij zei dat er in elk geval gezamenlijke systemen blijven, zoals de zogeheten gevechtswolk die alle drones, sensoren en wapensystemen aan elkaar moet knopen. Juist op dat onderdeel richtte Indra zich het sterkst.

Wat moest het FCAS vervangen?

Het FCAS moest rond 2040 de huidige generatie jachtvliegtuigen vervangen, de Eurofighter en de Rafale. Aan de Eurofighter werken Duitsland, Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk mee. Dassault stapte ooit uit dat project om de Rafale te bouwen, inmiddels de grootste concurrent van de Eurofighter.

Bij het programma waren naast Airbus, Dassault en Indra ook motorenbouwers als Safran, MTU Aero en het Spaanse ITP Aero betrokken, plus elektronicabedrijven Thales en Hensoldt en raketfabrikant MBDA. De eerste proefvlucht stond gepland voor 2029, al verschoof die datum eerder al vanaf 2027. De initiatiefnemers Frankrijk en Duitsland startten in 2017; Spanje sloot zich in 2019 aan.

Spanje stelt keuze nieuwe straaljagers uit en houdt oude F-18 langer in de lucht

Wat betekent dit voor Nederland en België?

België keek met meer dan gewone belangstelling mee. Het land trad in 2024 toe als waarnemer en gold als mogelijke toekomstige partner. Met het einde van het FCAS verdwijnt die optie voorlopig van tafel. Ook India en Zweden, met zijn Gripen-toestellen van Saab, stonden op de lijst met geïnteresseerden.

Voor Spanje sluit de breuk aan op een bredere militaire koerswijziging. Het land haalde pas in 2025 de NAVO-norm van twee procent en kondigde een extra investering van 10,5 miljard euro aan om de strijdkrachten te moderniseren. Tegelijk steekt de regering steeds meer geld in materieel en werkt het land aan zijn bescherming tegen luchtaanvallen en raketten. Spanje klom dit jaar bovendien naar de zeventiende plaats op de wereldranglijst van militaire machten.

Hoe het verder gaat, blijft onzeker. Duitsland en Spanje overwegen samen een nieuw toestel te ontwikkelen, mogelijk met Saab erbij. Frankrijk lijkt zijn eigen weg te kiezen.