Op woensdag 12 augustus verliest de aarde geen zwaartekracht, vallen geiten niet massaal flauw en is een gewone zonnebril nooit veilig genoeg. Rond de eerste totale zonsverduistering boven het Spaanse vasteland sinds 1905 circuleren opvallend veel hardnekkige mythes.

Terwijl astronomen zich verheugen op een natuurverschijnsel van hooguit enkele minuten, buigen bioloog Delgado en historicus Isorna zich over de vraag waarom mensen eclipsen zo makkelijk aan bovennatuurlijke verklaringen koppelen. Van Ceuta tot de Balearen bereidt Spanje zich massaal voor op de schaduwband die woensdagavond, kort voor zonsondergang, van west naar oost over het land trekt.

Voor Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen of er die week op vakantie zijn, is dit een unieke kans: de totalidad (volledige verduistering) is alleen zichtbaar in een smalle strook door Galicië, Castilla y León, Aragón en de Balearen. Buiten die zone, bijvoorbeeld in Madrid of Barcelona, blijft het bij een diep gedeeltelijke eclips.

Verliest de aarde tijdens de eclips echt zwaartekracht?

Nee. Op sociale media circuleert al sinds eind vorig jaar een bericht dat de aarde op 12 augustus zeven seconden lang zwaartekracht zou verliezen, met verwijzing naar een zogenaamd geheim NASA-document. Onderzoeksplatform Maldita.es ontkrachtte dit al: het gaat om een verzonnen claim zonder enige wetenschappelijke basis. Zwaartekracht verandert niet door een maanschaduw op aarde, hoe indrukwekkend die schaduw ook oogt.

Vallen geiten flauw als de zon verdwijnt?

Ook dit is een mythe, ontstaan uit een parodie van een Amerikaanse komiek. Wel bestaat er een aparte rasgroep, de myotonische geit, die door een aangeboren spierafwijking tijdelijk verstijft bij schrik. Dat heeft niets met een zonsverduistering te maken; het gebeurt evengoed bij een dichtslaande deur.

Hoe reageren dieren écht op de plotselinge duisternis?

Vogels zijn het meest onderzochte voorbeeld. Tijdens de totaliteit stopt veel vogelzang abrupt en neemt vliegactiviteit af, om na afloop weer op te leven alsof de dag opnieuw begint. Huisdieren hebben geen bescherming nodig: in tegenstelling tot mensen kijken zij van nature niet rechtstreeks naar de zon.

Kun je zomaar naar de zon kijken zodra het donker wordt?

Alleen tijdens de paar seconden tot ruim een minuut van volledige totaliteit, en dan uitsluitend binnen de smalle band waar de zon écht helemaal verdwijnt. Daarbuiten, en ook vlak vóór en na de totaliteit, is een gecertificeerde eclipsbril met de norm ISO 12312-2 verplicht. Een donkere zonnebril biedt onvoldoende bescherming en kan blijvende schade aan het netvlies veroorzaken.

Waarom is juist deze eclips zo zeldzaam?

Het Spaanse vasteland zag voor het laatst in 1905 een totale zonsverduistering, de Canarische Eilanden nog in 1959. Doordat de zon woensdag laag aan de westelijke hemel staat, lijkt het alsof hij verduisterd wegzakt in zee, een effect dat weinig eclipzoekers ooit meemaken. We schreven eerder al over de officiële kijkpunten en exacte tijden per stad, waar regio’s als Aragón en Castellón grote publieksplekken hebben ingericht.

Zien Nederland en België er ook iets van?

Ja, al blijft het daar bij een diepe gedeeltelijke verduistering. We beschreven eerder hoeveel Nederland en België van de eclips zien: rond de 88 tot 90 procent bedekking, met het hoogtepunt rond 20.10 tot 20.30 uur plaatselijke tijd.

Historische zonsverduistering op 12 augustus: Spanje ziet het meest, maar ook Nederland en België kijken mee

Speelt bijgeloof hierin nog een rol?

Zeker. Onder aanhangers van Nostradamus doet al maanden het verhaal de ronde dat deze eclips een reeks van vijf apocalyptische voortekenen inluidt, iets waarover we schreven in ons artikel over Nostradamus en de vijf eclipsen boven Spanje. Wetenschappelijk gezien is er niets aan de hand: de maan schuift simpelweg precies tussen aarde en zon.

De Spaanse overheid neemt het serieuze deel van het verhaal intussen groots aan; zo bracht Correos onlangs een eigen postzegel uit ter ere van de eclips. Wie na afloop van de eclips nog even blijft zitten, wordt trouwens dubbel beloond: diezelfde nacht piekt ook nog de sterrenregen van de Perseïden, zoals we beschreven in ons artikel over de samenloop van beide hemelverschijnselen.