Wist je dat sinds 2022 alle bars en restaurants in Spanje wettelijk verplicht zijn gratis kraanwater aan te bieden aan klanten? In Frankrijk en andere landen is dat de normaalste zaak ter wereld, maar in Spanje gebeurt het nog steeds niet overal. Dit betekent dus ook dat als je in een Nederlandse of Belgische bar of restaurant bent, ook zij gratis kraanwater moeten aanbieden. En daar zit het verschil: kraanwater is gratis, flessenwater niet. Belangrijk is wel dat het om klanten gaat die iets consumeren. Als je als voorbijganger een glas water wilt hebben, mag dat wel geweigerd worden.

Wie in Spanje een terrasje pakt en om een glas water vraagt, is dat inmiddels niet meer afhankelijk van de goede wil van de bediening. Sinds april 2022 is het in heel Spanje wettelijk geregeld: iedere klant die iets consumeert in een bar of restaurant heeft het recht op gratis kraanwater. Niet als extraatje, maar als onderdeel van de normale bediening. De wet geldt dus ook voor toeristen, expats en vakantiegangers uit Nederland en België die een drankje of hapje bestellen.

De wettelijke basis staat in artikel 18.3 van de Ley 7/2022 de Residuos y Suelos Contaminados para una Economía Circular (Wet op Afval en Vervuilde Grond voor een Circulaire Economie). Die wet trad in werking in april 2022 en bracht meerdere veranderingen voor de horecasector. Het doel is niet alleen de consument te beschermen, maar ook het gebruik van wegwerpplastic terug te dringen. Iedere plastic fles die niet verkocht wordt, is immers winst voor het milieu.

Wat de wet precies zegt

De wet is helder: horecagelegenheden moeten klanten “altijd de mogelijkheid bieden om gratis ongebotteld water te consumeren, als aanvulling op het aanbod van het bedrijf.” Simpeler gezegd: vraag je om kraanwater bij je koffie, je wijn of je tapas, dan moet je het krijgen — zonder extra kosten.

Wat veel mensen niet weten, is dat de wet ook indirecte vergoedingen verbiedt. Een bar mag dus niet stiekem een euro rekenen voor het gebruik van het glas, voor het ijs, of als ‘servicekosten’ voor het serveren van het water. Wie dat toch doet, handelt in strijd met de wet. Voor Nederlanders en Belgen die gewend zijn aan landen waar je vanzelfsprekend een fles water op tafel krijgt met bijbehorende rekening, is dit een relevante verandering: in Spanje hoef je dat niet meer zomaar te accepteren.

Klant of passant: het maakt verschil

De wet maakt wel een duidelijk onderscheid. Het recht op gratis kraanwater geldt uitsluitend voor mensen die daadwerkelijk iets consumeren in het etablissement. Wie een bar binnenloopt alleen om water te vragen — zonder iets te bestellen — heeft strikt genomen geen wettelijk recht op die gratis kan.

In de praktijk zullen veel barhouders dat water toch geven, uit beleefdheid of als gebaar naar de buurt. Maar een juridische verplichting is het niet. Wie dus zeker wil zijn van zijn recht, bestelt eerst even een café solo (espresso) of een cerveza (biertje).

Mineraalwater mag nog steeds

De wet schrapt de verkoop van gebotteld water niet. Bars en restaurants mogen mineraalwater gewoon blijven aanbieden — en er geld voor vragen. Het verschil is dat ze ook het gratis alternatief moeten aanbieden, zodat de klant zelf kan kiezen.

Dat klinkt voor de hand liggend, maar in de praktijk betekent het een verschuiving. Tot voor kort was het in veel Spaanse gelegenheden de norm dat er automatisch een fles mineraalwater op tafel verscheen, die vervolgens op de rekening belandde. Nu moeten klanten weten dat er een gratis optie bestaat — en mogen ze die kiezen zonder commerciële druk te voelen.

Voor Nederlanders en Belgen die in Spanje wonen of regelmatig op vakantie komen, loont het dus om die vraag gewoon te stellen: “¿Me pone un vaso de agua del grifo, por favor?” (Kunt u mij een glas kraanwater brengen, alstublieft?) Dat kost niets en is uw wettelijk recht.

Meer regels voor de horeca

Het is niet de enige maatregel die de Spaanse horeca de afgelopen jaren heeft moeten verwerken. Zo moeten bars en restaurants ook kleinere porties aanbieden en klanten de mogelijkheid geven restjes mee naar huis te nemen. En monodoses van olie en zout — die kleine plastic pakjes op tafel — worden eveneens aan banden gelegd.

De Spaanse horecasector past zich aan, zij het met wisselende snelheid. In grote steden als Madrid en Barcelona is de gratis kraanwaterverplichting inmiddels redelijk ingeburgerd. In kleinere dorpen en toeristische kustplaatsen is dat soms nog een ander verhaal. Maar de wet is duidelijk, en een beleefd verzoek aan de bar zet vrijwel altijd zoden aan de dijk.