De uitgaven aan ziekteverzuim in Spanje stijgen razendsnel en kunnen dit jaar bijna 20 miljard euro bereiken. Vooral mentale klachten en de vergrijzing van de beroepsbevolking drijven de kosten omhoog.

De Spaanse Seguridad Social gaf tot en met april 2026 al meer dan 6,1 miljard euro uit aan uitkeringen voor tijdelijke arbeidsongeschiktheid, de zogeheten incapacidad temporal (tijdelijke arbeidsongeschiktheid). Dat is 13 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Blijft die trend zich doorzetten, dan kan het totale bedrag aan het einde van het jaar oplopen tot bijna 20 miljard euro.

Wie is hiervoor verantwoordelijk en waarom loopt de rekening zo op? Volgens de krant El País, dat de cijfers analyseerde aan de hand van veertien grafieken, spelen meerdere factoren tegelijk mee. Zowel het aantal ziekmeldingen als de duur ervan neemt toe, en de kosten drukken zwaar op de begroting van de sociale zekerheid.

Waarom stijgen de bajas laborales zo hard?

Een groeiende beroepsbevolking verklaart een deel van de stijging, simpelweg omdat meer mensen werken en dus ook meer mensen ziek kunnen worden. Maar dat is niet het hele verhaal. De gemiddelde leeftijd van werknemers stijgt, en met de leeftijd nemen chronische klachten, spier- en skeletaandoeningen en langere hersteltijden toe. Vertragingen bij diagnoses, medische onderzoeken en behandelingen verlengen bovendien de duur van veel meldingen.

Een baja laboral op zich is geen probleem; het is een recht voor wie door ziekte of een ongeval niet kan werken. Waar het om gaat, is de aanhoudende stijging van de uitgaven, de langere duur van veel processen en de samenwerking tussen bedrijven, verzekeringsmaatschappijen (mutuas), publieke gezondheidszorg en de Seguridad Social.

Welke rol speelt mentale gezondheid?

Trastornos mentales (psychische aandoeningen) vormen inmiddels de tweede oorzaak van ziekteverzuim in Spanje, na spier- en skeletklachten. Volgens vakbond UGT registreerde Spanje in 2024 ruim 671.000 ziekmeldingen die samenhangen met psychische klachten, tegenover nog geen 284.000 in 2016. In amper negen jaar tijd is dat aantal dus bijna verdubbeld. Alleen al in de eerste zeven maanden van 2025 waren er al meer dan 420.000 vergelijkbare meldingen, wat op een nieuw record wijst.

Deze meldingen duren gemiddeld ook veel langer: in 2023 was een psychische ziekmelding 2,5 keer langer dan het gemiddelde van alle meldingen samen. Vrouwen vertegenwoordigen bijna twee derde van deze groep, vooral door een combinatie van emotionele werkdruk, zorgtaken buiten het werk en minder stabiele arbeidsposities. SpanjeVandaag schreef eerder al over de nieuwe Spaanse arbeidswet die vanaf 2027 bedrijven verplicht om psychosociale risico’s actief te monitoren, wat het thema nog urgenter maakt.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen in Spanje?

Voor Nederlanders en Belgen die in loondienst werken bij een Spaanse werkgever, of die zelf personeel in dienst hebben, is dit relevant nieuws. Spanje staat al op de derde plek in Europa als het gaat om ziekteverzuim, met gemiddeld 4,9 weken per werknemer per jaar. Voor wie zelf als autónomo werkt, geldt bovendien een ander systeem: de hoogte van de uitkering hangt sterk af van de premie die je kiest, en de voorwaarden verschillen duidelijk van die voor werknemers in loondienst.

Welke sectoren zijn het zwaarst getroffen?

De sectoren met de meeste psychische ziekmeldingen zijn winkel- en horecapersoneel, de zorg, administratieve functies, de overheid en het onderwijs. Vaak gaat het om beroepen met veel direct klantcontact, hoge emotionele belasting of veeleisende arbeidsomstandigheden. Onder jongeren tussen de 25 en 35 jaar liggen de cijfers opvallend hoog, met zo’n 4,25 meldingen per duizend aangeslotenen, ruim boven andere leeftijdsgroepen.

Deze cijfers sluiten aan bij een breder patroon dat ook uit ander onderzoek naar voren komt: drie op de vier Spaanse werknemers is ontevreden over het salaris, en zeven op de tien zegt dat werk een negatieve invloed heeft op de emotionele gezondheid.

Hoe verschilt Spanje van Nederland en België?

Autónomos in Spanje hebben, in tegenstelling tot zzp’ers in Nederland en België, via hun maandelijkse bijdrage aan de Seguridad Social automatisch recht op een ziekte-uitkering, mits ze aan de premievoorwaarden voldoen. In Nederland en België moeten zelfstandigen dat risico grotendeels zelf afdekken met een aparte verzekering.

De Autoridad Independiente de Responsabilidad Fiscal (onafhankelijke begrotingswaakhond), die de incapacidad temporal analyseerde binnen haar Spending Review 2022-2026, wijst erop dat betere coördinatie tussen mutuas, publieke gezondheidsdiensten en de Seguridad Social nodig is om de duur van meldingen terug te dringen. Zonder ingrijpen blijft de rekening voor het socialezekerheidsstelsel groeien.