Spanje hervormt vanaf 2 januari 2027 de wet op de preventie van arbeidsrisico’s. Bedrijven moeten dan ook stress, mentale vermoeidheid en digitale bereikbaarheid van hun personeel actief in de gaten houden.

De Spaanse regering werkt aan een ingrijpende herziening van de Ley de Prevención de Riesgos Laborales (Wet op de preventie van arbeidsrisico’s). Het ontwerp werd in maart 2026 goedgekeurd. Als de planning klopt, treedt de nieuwe regeling op 2 januari 2027 in werking. De tekst moet nog door het parlement, dus wijzigingen blijven mogelijk.

Wat verandert er precies? Tot nu toe richtten veel werkgevers hun preventieplannen vooral op fysieke gevaren: ongelukken, vallen of blootstelling aan gevaarlijke stoffen. De hervorming trekt die aandacht door naar de geest. Volgens arbeidsrechtadvocaat Ignacio de la Calzada, die de plannen op sociale media toelichtte, raakt de nieuwe wet zowel werknemers als ondernemers stevig in hun dagelijkse praktijk.

Wist je dat bijna driekwart van de Spaanse werknemers ontevreden is over zijn salaris? Toch blijft de helft. Waarom?

Wat zijn psychosociale risico’s?

De grootste vernieuwing is de uitdrukkelijke erkenning van zogeheten psychosociale risico’s. Bedrijven moeten voortaan situaties beoordelen en voorkomen die te maken hebben met angst, mentale uitputting, te hoge werkdruk of langdurige werkstress. Mentale gezondheid komt zo volwaardig in de preventiebeoordeling terecht.

Werkgevers krijgen de plicht om werkstress, mentale gezondheid en geestelijke vermoeidheid te analyseren. Daarbovenop moeten zij het recht op digitale onbereikbaarheid garanderen. Dat recht staat al sinds 2018 in de Spaanse wet, via de wet op gegevensbescherming en digitale rechten. Toch klagen arbeidsdeskundigen al jaren dat de toepassing in de praktijk tekortschiet.

De bedoeling is dat telefoontjes, berichten en e-mails buiten werktijd voortaan echt achterwege blijven, zeker in sectoren waar thuiswerken en permanente bereikbaarheid normaal zijn geworden. Bedrijven kunnen verplicht worden interne protocollen op te stellen tegen emotionele uitputting en mentale overbelasting. Voor Nederlanders en Belgen met personeel in Spanje betekent dit dat een losse afspraak over “even bereikbaar zijn in het weekend” straks botst met de wet.

Wat betekent de wet bij extreme hitte?

Een tweede pijler draait om klimaatverandering en extreem weer. Bedrijven moeten specifieke maatregelen nemen tegen extreme temperaturen, zowel hitte als kou, en tegen andere zware weersomstandigheden. Het thema won de afgelopen jaren aan gewicht na de opeenvolgende hittegolven en na meerdere dodelijke arbeidsongevallen door hoge temperaturen. Dat extreme hitte inmiddels 5,5 miljoen werknemers in Spanje raakt, vooral in de bouw en de landbouw, maakt die aandacht begrijpelijk.

De regering verbood al in 2023 bepaald buitenwerk wanneer het weerbureau extreme hittewaarschuwingen afgeeft. Nu wil men die preventieve aanpak uitbreiden naar andere klimaatrisico’s, zoals stortregens en stormen. Bedrijven moeten hun noodprotocollen herzien voor zulke weersextremen. Dezelfde logica zit achter de nieuwe regel dat terrassen bij te heftige hitte dicht moeten, bedoeld om horecapersoneel te beschermen.

Welke nieuwe verplichtingen krijgen bedrijven?

Het wetsvoorstel verandert ook de structuur van de preventiediensten. Bedrijven met 300 werknemers, en niet langer pas vanaf 500 zoals nu vaak geldt, moeten een eigen interne preventiedienst en een eigen gezondheidsdienst krijgen.

Daarnaast komen er aparte protocollen voor werknemers die terugkeren na langdurig ziekteverlof. Bij arbeidsongeschiktheid van meer dan zes maanden moeten bedrijven een geleidelijke terugkeer regelen, zodat iemand niet plots na een lange afwezigheid weer voltijds aan de slag moet. Wie de verschillende vormen van werken en uittreden in Spanje kent, herkent daarin de bredere lijn: meer maatwerk rond het einde van een loopbaan.

Wat verandert er voor zzp’ers en kleine bedrijven?

Nu mogen veel ondernemers de preventie zelf regelen in bedrijven tot 25 werknemers. Met de nieuwe tekst zakt die grens naar 10 medewerkers. Meer kleine bedrijven moeten het beheer dus uitbesteden of professionaliseren. Ook de Inspección de Trabajo (arbeidsinspectie) wordt versterkt. Volgens De la Calzada komt er strenger toezicht op de vraag of bedrijven hun preventieplichten echt naleven.

De wetgever wil dat preventie niet langer een papieren formaliteit is, maar een echt instrument om de fysieke én mentale gezondheid van werknemers te beschermen. Het ontwerp past in een bredere golf aan arbeidsmaatregelen. Zo schuift de wettelijke pensioenleeftijd in 2027 voor het laatst omhoog naar 67 jaar en proberen steeds meer Spanjaarden juist langer door te werken. Een ondernemer die zijn personeel langer wil vasthouden, krijgt er met deze hervorming dus een fikse zorgplicht bij. Zelfs de bekende korte pauze van vijftien minuten krijgt in dat licht extra betekenis.