In de Spaanse Pyreneeën verandert al zestig jaar braakliggende grond in lavendelvelden. Onderzoekers hopen het lege bergplatteland zo weer rendabel en bewoonbaar te maken.

De ontvolking van het Spaanse platteland speelt al decennia, en in de hoge bergen is het probleem nog groter. Wie vertrekt, laat de grond achter die ooit voedsel opleverde en nu dichtgroeit met struikgewas. Dat verhoogt de kans op bodemerosie en bosbranden. Talloze gehuchten staan inmiddels voor weinig geld te koop.

Het Centro de Investigación y Tecnología Agroalimentaria de Aragón (CITA, het regionale onderzoekscentrum voor landbouw) zoekt daar een uitweg voor. Binnen het Europese project Pyrenees4Clima legde het een proefperceel aan in Espierre, bij Biescas in de provincie Huesca. De grond ligt al zestig jaar braak, op een hoogte tussen 1.250 en 1.600 meter. Het eerste gewas is fijne lavendel (lavanda fina), waaruit men etherische oliën wint voor de farmacie en de parfumindustrie.

Waarom lavendel op zo’n onherbergzaam stuk grond?

Juist de hoogte en de magere bodem maken het verschil. Voor de meeste planten is dat ongunstig, maar voor lavendel ideaal, blijkt uit twintig jaar onderzoek van het CITA. Toch is telen op grote hoogte geen sinecure. Onderzoekster Juliana Navarro noemt het een technische en logistieke uitdaging: steile hellingen, diepgeworteld onkruid en eindeloos stenen rapen op grond waar nooit eerder een machine kwam.

Het technologie- en wetenschapsmedium Xataka beschreef hoe lavendel en espliego (spijklavendel) goed tegen kou en droogte kunnen. Dat past bij een gebergte met drogere zomers en grilligere winters. De Pyreneeën voelen de klimaatverandering hard, iets wat ook blijkt uit het feit dat de grootste gletsjer van Spanje verder krimpt.

Wat moet het project opleveren?

Het doel reikt verder dan een mooi paars veld. De onderzoekers willen producten met hoge marktwaarde terugbrengen, jongeren op het platteland houden en oude kennis over lokale planten bewaren. De gewassen trekken ook bijen en bestuivers aan. Het idee sluit aan bij een bredere kentering: het Spaanse platteland herleeft, met voor het zevende jaar op rij meer inwoners in kleine dorpen. De aanpak is niet uniek: ook droogtebestendige gewassen als de pistache geven verlaten landbouwgebieden weer een toekomst.

Hoe pakken ze het aan?

Het CITA combineert onderzoek met lokale ondernemers, zoals Ignacio Guallart Balet uit Zaragoza, thuis in ecologisch vervoer en circulaire economie. Die mix lost een oud probleem op: de praktische toepassing van onderzoek. Het programma LIFE betaalt mee, sinds 1992 het belangrijkste Europese fonds voor milieu en klimaat, met zestig procent van de begroting. Aragón voert de meeste proeven uit: veertien van de drieëndertig voor de komende zeven jaar.

Is het project wel rendabel?

Daar zit de zwakke plek. De Europese markt kent al gevestigde telers in Zuid-Frankrijk en Midden-Europa. Zonder beschermde herkomstaanduiding of biokeurmerk wordt concurreren lastig. Lavendel verdraagt droogte, maar heeft de eerste jaren water nodig, en juist de regen in de Pyreneeën verandert zorgwekkend.

Voor Nederlanders en Belgen met een zwak voor de Spaanse bergen verandert er aan de reis voorlopig weinig. De Aragonese Pyreneeën blijven geliefd terrein, vorig jaar nog uitgeroepen tot beste avontuurlijke regio van Europa. Of er straks ook paarse velden tussen de pieken liggen, moeten de komende jaren uitwijzen.