Ontdek de ziel van Spanje bij SpanjeLogie. Wij duiken in de psychologie achter de Spaanse cultuur, het expatleven en de mediterrane levensstijl. Begrijp de Spanjaard en jouw eigen ervaring in Spanje beter.

Je zit op een terras in een willekeurige Spaanse stad. Twee vrouwen aan het tafeltje naast je praten met elkaar. Ze gebaren, ze lachen, ze onderbreken elkaar voortdurend. De toon stijgt. Je kijkt even opzij, want je denkt: gaat dit goed? En dan zie je dat ze allebei breed glimlachen. Er is helemaal niets mis. Ze hebben het gewoon over de boodschappen.

Dit is een van de meest verwarrende momenten voor nieuwaankomers in Spanje. Het volume staat altijd aan. De intonatie is expressief. Iemand die “¡Hombre!” roept over de straat klinkt voor een Nederlander of Belg als iemand die net slecht nieuws heeft gekregen. Maar het betekent niets anders dan: hé, jij daar.

De eerste keer dat mijn Spaanse buurman mij recht in mijn gezicht zei dat mijn Spaans “not good, not good at all” was, wist ik even niet wat ik moest doen. Hij zei het zonder kwaad in zijn stem, terwijl hij met zijn hand op mijn schouder klopte. Er was geen wraakzucht, geen minachting. Hij gaf me gewoon zijn mening. Punt. En toen vroeg hij of ik een koffie wilde.

Wat zit er achter die ongeremde eerlijkheid?

Spanje is een zogenaamde hoge-contextcultuur, maar dan op een heel specifieke manier. Waar je in landen als Japan of China veel tussen de regels moet lezen, is Spanje juist het tegenovergestelde: hier zeggen mensen wat ze denken, maar dan wel met een rijke laag aan lichaamstaal, toon en warmte eronder. Die combinatie maakt het voor buitenstaanders soms moeilijk te lezen.

Sociologen spreken in dit verband wel van een cultuur van face-saving in omgekeerde richting: niet het gezicht van de ander bewaren door dingen niet te zeggen, maar het gezicht van de ander respecteren door hem als een volwassene te behandelen die de waarheid aankan. De Spanjaard die je zegt dat je hoed lelijk is, doet dat niet om te kwetsen. Hij doet het omdat hij je serieus neemt.

Dat is een fundamenteel ander vertrekpunt dan wat veel Nederlanders en Belgen gewend zijn. Nederlanders staan ook bekend om hun directheid, maar die directheid heeft een zakelijke, soms koele ondertoon. Bij Spanjaarden zit de directheid ingebed in warmte. Het ene moment word je met bijna ongepaste eerlijkheid gecorrigeerd, het andere moment wordt er een eten voor je klaargemaakt alsof je de verloren zoon bent.

Is luidruchtigheid hetzelfde als agressie?

Absoluut niet, al begrijp ik de verwarring. Het volume in een Spaanse bar tijdens een voetbalwedstrijd is iets wat je moet meemaken om het te geloven. Maar datzelfde volume hoor je ook tijdens een gewoon familiediner op zondagmiddag, of bij een discussie over politiek tussen twee vrienden die het eigenlijk met elkaar eens zijn.

Het gaat hier om een cultureel geijkt niveau van expressie. In Noord-Europa is een hogere stem vaak een signaal van spanning of conflict. In Spanje is het gewoon de manier waarop je laat zien dat je betrokken bent. Stilte wordt hier eerder als ongemakkelijk of ongeïnteresseerd geïnterpreteerd.

Er is een interessante parallel met de religie in Spanje. Zoals SpanjeVandaag eerder beschreef, is het geloof in Spanje weliswaar afgenomen, maar zijn de rituelen en de expressieve tradities gebleven. De manier waarop men feest, rouwt, viert en ruziemaakt, is diep verankerd in een cultuur die emoties altijd publiekelijk uitte. Dat gaat niet zomaar weg, ook niet als de kerk leeg blijft.

Hoe reageer je als expat op directheid die je niet gewend bent?

Veel expats die ik ken, hadden hun eerste jaar in Spanje moeite met precies dit punt. Niet met de bureaucratie, niet met de warmte, maar met die constante openheid. Een vriendin van mij, die vanuit Utrecht naar Sevilla was verhuisd, vertelde me dat haar Spaanse collega’s haar na twee weken al vroegen waarom ze zo weinig at. “Ze zeiden het gewoon. Midden in de kantine. Alsof het niets was.” Ze wist niet of ze beledigd moest zijn of gerustgesteld.

Wat helpt, is begrijpen dat commentaar in Spanje zelden persoonlijk bedoeld is in de kwetsende zin. Het is eerder een teken van betrokkenheid. Als iemand je uiterlijk, je eetgewoonten of je accent bespreekt, is dat vaak een manier om te zeggen: ik merk jou op. Ik heb aandacht voor jou.

Typisch Spaanse gewoontes die buitenlanders opvallen, gaan precies over dit mechanisme: de openheid, de spontane contacten, het gemak waarmee een Spanjaard een gesprek aanknoopt. Dat is geen aangeleerde verkooptruc. Dat is een sociaal systeem dat werkt op expressie en wederzijdse aanwezigheid.

Waarom doet dat systeem soms pijn?

Omdat wij er niet in zijn opgegroeid. Als kind in Spanje leer je al heel vroeg dat emoties mogen worden geuit. Families zijn luid, discussies zijn normaal, meningen worden gedeeld zonder diplomatieke omhulsels. Kinderen worden niet geleerd om hun gevoelens te dempen. Ze worden er juist in aangemoedigd.

Voor iemand die groot is geworden in een cultuur van gereserveerdheid en indirecte communicatie, kan dat aanvankelijk voelen als een aanval. De hersenen verwerken het luid en direct als een gevaarlijk signaal, terwijl de Spanjaard naast je gewoon gezellig doet.

Zoals lezers van SpanjeVandaag zelf vertelden over hun ervaringen bij de emigratie, is de aanpassing aan de Spaanse levensstijl zelden wat je verwacht. Mensen struikelen niet over het zonlicht of de bureaucratie, maar over de kleine sociale momenten die ze niet kunnen plaatsen. Een buurman die ongevraagd meebeslist over je verbouwing. Een caissière die commentaar geeft op je boodschappen. Een collega die je zegt wat hij werkelijk van je idee vindt.

Maakt het directe karakter de Spanjaard ook kwetsbaarder?

Ja, en dat is een kant die weinig mensen noemen. Wie gewend is open te communiceren, is ook gewend open te ontvangen. Spanjaarden kunnen intens zijn in hun teleurstelling, hun enthousiasme, hun woede en hun trots. Dat is twee kanten van dezelfde medaille.

Ik denk aan de reactie van een groot deel van de bevolking na de grote stroomuitval van april 2025. Bijna 60 procent van de Spanjaarden beoordeelde de communicatie van de overheid als onvoldoende. Dat percentage is ook een spiegel van wie Spanjaarden zijn: mensen die gewend zijn aan duidelijkheid, aan horen wat er aan de hand is, aan eerlijk worden behandeld. Vaag beleid en omzichtige politieke communicatie verdraagt men hier slecht.

Die luidruchtigheid aan het terrastafeltje en de kritische stem in het stemhokje komen voort uit dezelfde bron: een diep ingesleten verwachting dat de wereld zich openlijk en expressief verhoudt tot jou.

Verandert een Nederlander of Belg door jarenlang in Spanje te wonen?

Wie hier lang genoeg leeft, absorbeert iets van die directheid. Niet de luidruchtigheid per se, maar het gemak waarmee je je mening geeft. Het vertrouwen dat de wereld jouw eerlijkheid aankan. Ik merk het aan mezelf, en ik hoor het terug van anderen die al jaren hier wonen.

Zoals ook de slaapgewoontes van Spanjaarden iets zeggen over hoe ze de dag indelen rond sociale momenten, zo zegt hun communicatiestijl iets over hoe ze de wereld indelen: op basis van aanwezigheid en verbinding. Niet op basis van wat je verzwijgt, maar op basis van wat je deelt.

Er is iets bevrijdends aan een cultuur die je niet vraagt om je in te houden. Maar het duurt een tijdje voor je dat doorhebt. En in de tussentijd denk je bij elke verheven stem dat er ruzie is.

Misschien is de echte vraag niet waarom Spanjaarden zo direct en luid zijn, maar waarom wij zo lang hebben gedacht dat stilte beschaving betekent.