Zestig jaar geleden vielen vier Amerikaanse kernbommen per ongeluk op Spanje

Op 17 januari 1966 speelde zich boven de kust van het Spaanse dorp Palomares, in de provincie Almería, een ongekend incident af. Tijdens een bijtankmanoeuvre in de lucht botste een Amerikaans B-52-vliegtuig tegen een tankvliegtuig. Beide toestellen stortten neer en vier kernbommen vielen op Spaans grondgebied en in zee.

Bij het ongeluk kwamen zeven Amerikaanse militairen om het leven. De kernbommen waren niet actief ingesteld voor een nucleaire ontploffing, waardoor een ramp op wereldschaal werd voorkomen. Toch was de impact groot, vooral voor de inwoners van Palomares en de omliggende landbouwgebieden.

Drie bommen kwamen op land terecht. Twee daarvan explodeerden deels door de conventionele springlading bij de inslag. Daarbij kwam radioactief plutonium vrij, wat leidde tot besmetting van akkers en grond rond het dorp. De derde bom werd vrijwel intact teruggevonden in een droge rivierbedding.

De vierde kernbom verdween in de Middellandse Zee en bleef lange tijd spoorloos. Pas na een intensieve zoekactie van bijna drie maanden wist de Amerikaanse marine het wapen terug te vinden op grote diepte. De bom werd veilig omhoog gehaald en afgevoerd.

Na het incident startte een grootschalige schoonmaakactie. Duizenden tonnen besmette aarde werden afgegraven en per schip naar de Verenigde Staten gebracht voor opslag. Toch zijn er tot op de dag van vandaag nog stukken grond rond Palomares die als besmet worden beschouwd. De Amerikanen moeten dit schoonmaken, maar er gebeurt al jaren niets, terwijl alles achter hekken beschermd wordt.

Om de bevolking gerust te stellen, organiseerde de Spaanse regering een opvallende mediastunt. Minister Manuel Fraga ging samen met de Amerikaanse ambassadeur de zee in voor een symbolische zwempartij. Het beeld van dit bad werd wereldberoemd en staat symbool voor het incident.

Het ongeluk had ook politieke gevolgen. Spanje stond daarna geen vluchten met kernwapens boven zijn grondgebied meer toe. Zestig jaar later blijft het Palomares-incident een pijnlijk voorbeeld van de risico’s uit de tijd van de Koude Oorlog.