Het schijnparadijs van goedkope benzine en diesel in Spanje

Goedkope benzine lijkt voor veel mensen een zegen, zeker in tijden waarin alles duurder wordt. Maar achter die ogenschijnlijke meevaller schuilt een complex verhaal dat minder rooskleurig is dan het op het eerste gezicht lijkt. De lage brandstofprijzen in Spanje worden door sommigen zelfs gezien als een soort “paradijs”, maar dat beeld verdient nuance.

De prijs van benzine en diesel wordt namelijk niet alleen bepaald door de markt, maar ook door politieke keuzes. Belastingen spelen daarbij een grote rol. In Spanje liggen die accijnzen relatief lager dan in veel andere Europese landen. Dat zorgt ervoor dat tanken hier goedkoper is, maar betekent ook dat de overheid minder inkomsten heeft uit brandstof.

Dat lagere belastingniveau heeft gevolgen. Minder inkomsten uit brandstofaccijnzen betekent dat er ergens anders geld vandaan moet komen, of dat er minder geïnvesteerd kan worden in publieke voorzieningen. Denk aan infrastructuur, gezondheidszorg of onderwijs. Wat je aan de pomp bespaart, kan dus indirect ergens anders weer terugkomen.

Daarnaast is er een belangrijk milieuvraagstuk. Goedkope brandstof stimuleert het gebruik van auto’s en vertraagt de overstap naar duurzamere alternatieven. Terwijl Europa juist inzet op vergroening en het verminderen van CO₂-uitstoot, werkt goedkoop tanken dat doel tegen. Het maakt het minder aantrekkelijk om over te stappen op elektrisch rijden of openbaar vervoer.

Ook speelt ongelijkheid een rol. Niet iedereen profiteert in dezelfde mate van lagere brandstofprijzen. Mensen met een auto hebben er voordeel van, maar wie afhankelijk is van andere vervoersmiddelen merkt daar weinig van. Tegelijkertijd draagt iedereen wel de gevolgen van minder belastinginkomsten en milieuschade.

Volgens de tabel in het oorspronkelijke Spaanse artikel ligt het belastingaandeel op brandstof in Spanje duidelijk lager dan in landen als Nederland, België, Frankrijk, Duitsland en Italië, waar de belastingen op benzine en diesel een veel groter deel van de uiteindelijke prijs uitmaken.

Terwijl de belastingen in Spanje op benzine 45 procent en op diesel 38 procent van de uiteindelijke prijs uitmaken, is dat in Nederland respectievelijk 54,8 en 42 procent en in België respectievelijk 52,8 en 47,8 procent. Ook in andere landen loopt dat aandeel op tot ruim boven de vijftig procent, terwijl Spanje daar duidelijk onder blijft.

Het idee van een “benzineparadijs” is daarom misleidend. Wat op korte termijn voordelig lijkt, kan op de lange termijn nadelen hebben voor de samenleving als geheel. De discussie over brandstofprijzen gaat dus niet alleen over wat je betaalt bij het tankstation, maar ook over bredere keuzes: hoe we ons verplaatsen, hoe we de economie financieren en hoe we omgaan met het milieu.