In heel Andalusië verzetten gemeenten en bewoners zich tegen reusachtige zonneparken op vruchtbare grond. Ze eisen een moratorium en panelen op daken in plaats van op landbouwvelden.

In het binnenland van Málaga stapelen de plannen voor zonneparken zich op. Investeringsfondsen en energiebedrijven willen er, aangejaagd door Europese subsidies, miljoenen vierkante meters landbouwgrond volleggen met zonnepanelen. Boeren, milieuactivisten en lokale bestuurders trekken samen ten strijde onder één leus: “renovables sí, pero no así” (hernieuwbare energie ja, maar niet zo). Het gaat niet om de zon zelf, maar om de manier waarop bedrijven die zon willen oogsten.

De spanning loopt op sinds rond 2021, toen tientallen projecten tegelijk in procedure gingen. Het Andalusische nieuwsmedium elDiario.es bracht het verzet als eerste uitgebreid in beeld en telde destijds alleen al in de provincie Málaga 109 projecten, terwijl de Junta de Andalucía (regionale regering van Andalusië) in heel de regio zo’n 650 dossiers behandelde. Het nieuwsmedium El Salto documenteerde later hoe het protest zich verbreedde tot een regiobrede beweging. Dat Andalusië, koploper in zonne-energie met meer dan 3000 zonuren per jaar, een magneet is voor dit soort plannen, verbaast niemand.

Wat staat er op het spel rond de Sierra de las Nieves?

Het symbool van de strijd ligt in de vallei van de Río Grande, aan de voet van het nationale park Sierra de las Nieves. Daar willen ontwikkelaars een complex aanleggen van zo’n tien miljoen vierkante meter aan zonnepanelen, met 25 meter hoge bovengrondse kabels en drie datastations. Een grote investeerder financiert het plan. Volgens tegenstanders is de opgewekte stroom bestemd voor datacentra en voor de elektriciteitsvoorziening van het nabije Marbella.

De gevolgen voor het landschap zijn ingrijpend. Bewoners dreigen onteigend te worden, en bomen en planten verdwijnen. De panelen gaan ongeveer 25 jaar mee, maar de natuur herstelt zich volgens de tegenstanders nooit. In de Sierra de las Nieves groeit de pinsapo (Spaanse zilverspar), een boom die in Spanje alleen hier en in Grazalema voorkomt. Het gebied huisvest beschermde soorten als de arend, de zwaar beschermde hop en de ooievaar, die er jaarlijks rust op zijn trek van en naar Afrika.

Wat gebeurt er met de Río Grande?

Het plan voorziet in een dam in de Río Grande. De vereniging Valle Natural Río Grande waarschuwt dat de rivier daardoor kan droogvallen, met directe gevolgen voor de barbeel, een vissoort die in het water leeft. Eerder sloegen ecologen al alarm over waterstress door een bekken dat miljoenen liters aan de rivier zou onttrekken.

Wie zit er achter de megaparken?

Achter twee van de projecten staan Natera Solar en Orla Solar, vennootschappen met een maatschappelijk kapitaal van slechts 3.000 euro, gelieerd aan het investeringsfonds Q-Energy. De burgemeester van Alozaina zegt na een gesprek met een vertegenwoordiger nog steeds niet te weten wie precies aan de touwtjes trekt. Eigenaren krijgen 1.000 tot 2.000 euro per hectare per jaar geboden, terwijl hun grond normaal zo’n 500 euro opbrengt. Sommigen ontdekten pas op internet dat hun percelen al in de plannen waren opgenomen.

Waarom ligt de gemeente Coín onder vuur?

De grootste vraag draait om Coín. Terwijl buurgemeenten als Alozaina, Casarabonela en Pizarra hun projecten samen afwezen uit zorg om de natuur, gaf Coín wél groen licht. De vereniging Valle Natural Río Grande bemoeit zich sinds 2021 met het dossier, maar kreeg naar eigen zeggen nooit inzage in de besluitvorming. Samen met juristen, universiteiten en milieuorganisaties stelt de groep dat een milieuadviesrapport niet zou zijn meegewogen en dat de inwoners niet zouden zijn geïnformeerd.

Ook de uitvoering stuit op kritiek. Zware containervrachtwagens rijden over een brug die daar niet voor gebouwd is en eerder dit jaar door noodweer beschadigd raakte. Volgens bewoners vernielt het zware verkeer de toegangswegen naar hun huizen. De vereniging eist nu openheid en vroeg de stukken opnieuw op, zodat die kunnen meewegen in de zaak die het Tribunal Supremo (hooggerechtshof) in Madrid in behandeling heeft genomen.

Hoe verzetten andere gemeenten zich?

Het protest bleef niet bij Málaga. Meer dan zeventig Andalusische gemeenten, samen goed voor ruim 420.000 kiezers, dienden een Iniciativa Legislativa Municipal (gemeentelijk wetgevingsinitiatief) in bij het regionale parlement, met de eis van een moratorium. De PP, met een absolute meerderheid, stemde dat in 2023 weg. Een onderzoeksteam van de Universiteit van Granada noemde de gevolgen voor Granada en Almería “vernietigend” en sprak van territorios de sacrificio (opofferingsgebieden). In Jaén moeten duizenden olijfbomen wijken voor zonneparken, en in Aragón gingen bewoners zo lang door dat de Hoge Raad een nationaal plan voor zonnepanelen vernietigde.

Wat betekent dit voor Nederlandse en Belgische bewoners?

Voor wie een huis kocht in het Andalusische binnenland raakt dit een gevoelige snaar. Veel Nederlanders en Belgen kwamen juist af op de zon, de rust en het uitzicht. Een vrij uitzicht over de heuvels is iets anders dan een zwarte vlakte, en dat drukt de waarde van een woning. Wie op het platteland woont of een tweede huis overweegt, doet er goed aan de lokale plannen bij het Ayuntamiento (gemeentebestuur) na te vragen voordat de schop in de grond gaat.

De tegenstanders pleiten niet tegen de snelle groei van zonne-energie in Spanje, maar voor een ander model: panelen op daken, parkeerterreinen en industrieterreinen. Andere regio’s tonen dat het anders kan, zoals Extremadura, waar verlaten graansilo’s worden omgebouwd tot batterijen voor overtollige zonnestroom. De vraag die Andalusië verdeelt, blijft wie er straks profiteert van de zon: de dorpen zelf, of de fondsen die het land opkopen.