Emigreren kun je leren: gezondheidszorg via de Spaanse Seguridad Social

Iedere twee weken delen Hieke, Noah en Annebeth van het platform Emigreren kun je leren Spanje hun emigratietips. Van NIE tot Spaanse les, van belastingen tot het vinden van een woning: stap voor stap nemen ze toekomstige en ook reeds gearriveerde emigranten mee in alles wat je moet regelen om in Spanje succesvol een nieuw leven op te bouwen.

Deze keer duiken we in een onderwerp waar veel vragen over bestaan en waar opvallend veel misverstanden over rondgaan: de gezondheidszorg in Spanje via de Spaanse Seguridad Social. Want hoe zit het eigenlijk als je naar Spanje verhuist? Ben je automatisch verzekerd zodra je resident bent? Heb je recht op zorg als je gepensioneerd bent en alleen AOW ontvangt? En wat als je een deel van het jaar in Nederland woont en de rest in Spanje?

De Spaanse gezondheidszorg staat bekend als goed en toegankelijk, maar het systeem werkt anders dan in Nederland en België. Er zijn geen zorgverzekeraars zoals we die kennen; publieke en private zorg lopen door elkaar heen en je rechten hangen sterk af van je persoonlijke situatie. Werknemer, zelfstandige, gepensioneerde of overwinteraar: voor iedereen gelden net andere regels.

In dit artikel leggen we uit hoe de publieke gezondheidszorg in Spanje is georganiseerd, wie er recht op heeft, wat wel en niet wordt vergoed en wanneer een privéverzekering verstandig kan zijn. Zodat je niet voor verrassingen komt te staan op het moment dat je medische zorg nodig hebt.

In Spanje zijn er geen zorgverzekeraars waar je verplicht een polis afsluit en ook het idee van een maandelijkse premie zoals in Nederland bestaat hier niet echt. De publieke gezondheidszorg valt onder de Spaanse sociale zekerheid (Seguridad Social) en wordt grotendeels gefinancierd via belastingen en sociale premies. Dat betekent dat je recht op zorg meestal gekoppeld is aan werken, bijdragen aan het systeem of een specifieke regeling vanuit een ander EU-land.

Wie heeft er recht op toegang tot publieke gezondheidszorg in Spanje?

Loondienst of zzp’er

Als emigrant wil je natuurlijk weten: ben ik automatisch verzekerd zodra ik resident ben? Het korte antwoord is nee. Residentie alleen geeft niet automatisch recht op publieke zorg in Spanje. In de praktijk hangt het vooral af van je economische situatie. Wie in Spanje werkt – in loondienst of als zelfstandige – bouwt meteen rechten op binnen het systeem en krijgt toegang tot de publieke gezondheidszorg. Dat geldt doorgaans ook voor gezinsleden die financieel afhankelijk zijn, zoals partners of kinderen.

Gepensioneerden

Maar er zijn natuurlijk veel meer situaties. Want wat als je al met pensioen bent en naar Spanje vertrekt? In dat geval blijft vaak het land dat het pensioen uitbetaalt verantwoordelijk voor de zorgkosten. Via Europese afspraken kun je dan met een speciaal formulier toegang krijgen tot de Spaanse publieke gezondheidszorg, terwijl Nederland of België de rekening betaalt. Dat is voor veel pensionado’s een geruststellende gedachte, al vraagt het wel om de juiste administratie vooraf.

Overwinteraars en tweedewoningbezitters

Weer een andere groep vormen de overwinteraars of mensen die een tweede woning in Spanje hebben. Wie het grootste deel van het jaar in Nederland of België blijft wonen, blijft daar doorgaans ook verzekerd. In Spanje kun je dan wel noodzakelijke medische zorg krijgen met de Europese zorgpas, maar dat is iets anders dan volledige toegang tot het Spaanse zorgsysteem. Voor langere verblijven of definitieve emigratie verandert die situatie dus.

Avonturiers die nog geen werk of inkomen genieten

Misschien nog wel de meest onzekere fase is die van jonge emigranten of gezinnen die naar Spanje vertrekken zonder meteen werk te hebben. In dat geval is publieke zorg niet altijd direct toegankelijk. Sommige mensen kiezen daarom tijdelijk voor een particuliere zorgverzekering, totdat ze werken, een bedrijf starten of op een andere manier onder het Spaanse systeem komen te vallen. Dat klinkt ingewikkeld, maar in de praktijk is het vaak vooral een kwestie van goed plannen en vooraf uitzoeken wat voor jouw situatie geldt.

Een ander punt dat regelmatig verwarring veroorzaakt, is de toegang tot de zorg zelf. Ingeschreven staan bij de Seguridad Social betekent namelijk nog niet automatisch dat je meteen bij een huisarts of ziekenhuis terechtkunt. Zodra je recht hebt op publieke zorg, moet je dat administratief nog ‘activeren’. Dat gebeurt meestal via je regionale gezondheidsdienst. Je vraagt daar een zorgkaart aan, je tarjeta sanitaria, die gekoppeld is aan je woonadres en lokale gezondheidscentrum.

Publiek versus privé

Wat opvalt aan de Spaanse gezondheidszorg is dat publieke en private zorg vrij soepel naast elkaar bestaan. Veel Spanjaarden maken gebruik van beide systemen: de publieke zorg voor grote medische trajecten en de privézorg voor snellere consulten of extra comfort. Vooral onder expats is dat een populaire combinatie. Privéverzekeringen zijn meestal betaalbaarder dan in Nederland, maar de dekking verschilt sterk per polis en leeftijd, dus vergelijken blijft belangrijk.

De kwaliteit van de publieke zorg wordt over het algemeen als goed ervaren. Artsen zijn goed opgeleid en de medische voorzieningen staan op een hoog niveau. Wel moet je rekening houden met regionale verschillen en soms met wachttijden, vooral bij niet-dringende specialistische zorg. Spoedeisende hulp daarentegen functioneert doorgaans efficiënt en professioneel. Ook de rol van de huisarts is anders: je krijgt meestal een vaste arts toegewezen via het lokale gezondheidscentrum, die fungeert als eerste aanspreekpunt en poortwachter richting specialisten.

Dekking

Het is goed om te beseffen dat de Spaanse publieke gezondheidszorg niet alles dekt. Vergoeding van tandartskosten bijvoorbeeld is zeer beperkt in het publieke pakket. Alleen bepaalde behandelingen voor kinderen, acute problemen of specifieke medische indicaties worden vergoed. Hetzelfde geldt vaak voor brillen, contactlenzen en een groot deel van de psychologische zorg, die in Spanje vaker buiten het publieke systeem valt.

Ook bij medicijnen werkt het systeem net even anders dan veel Nederlanders en Belgen gewend zijn. In Spanje betaal je meestal een deel van de kosten zelf via het zogenaamde copago-systeem. Hoe hoog dat aandeel is, hangt onder andere af van je inkomen en situatie.

Een praktisch punt waar emigranten soms tegenaan lopen, is de taal. In toeristische gebieden spreken artsen vaker Engels of in sommige gevallen zelfs Nederlands, maar daar kun je niet overal op rekenen. Basiskennis Spaans helpt dus enorm, zeker bij medische kwesties waar nuance belangrijk kan zijn.

Hieke, Noah en Annebeth zijn de initiatiefnemers van het platform Emigreren kun je leren Spanje, waar ze hun eigen emigratie-ervaringen combineren met praktische kennis en eerlijke verhalen over emigreren naar Spanje. Met hun kennis, community, artikelen en cursussen helpen ze Nederlanders en Vlamingen om goed voorbereid aan hun Spaanse avontuur te beginnen. Zonder roze bril maar wel met oog voor kansen en plezier. Hun doel? Zorgen dat jij met vertrouwen en de juiste informatie jouw nieuwe leven onder de Spaanse zon kunt opbouwen.