Spanje staat derde op de Europese ranglijst van landen die in 2025 de meeste verouderde rivierbarrières verwijderden. Dat blijkt uit het nieuwe jaarrapport van Dam Removal Europe (DRE), een coalitie van milieuorganisaties waaronder WWF en Wetlands International. Alleen Zweden (173) en Finland (143) sloopten er meer. Spanje verwijderde 103 stuwen, azudes (kleine irrigatiedarimen) en andere obstakels, dertien meer dan in 2024. Daarmee draagt het land actief bij aan het Europese herstel van rivierecosystemen, een proces dat volgens milieuwetenschappers niet snel genoeg kan gaan.

Europees gezien werden in 2025 in totaal 603 rivierbarrières verwijderd, goed voor een stijging van 11 procent ten opzichte van het recordjaar 2024. Dat dit het vijfde record op rij is, laat zien dat het bewustzijn over de schade die verouderde waterwerken aanrichten, steeds verder doordringt. Door de sloop werd meer dan 3.740 kilometer rivier opnieuw aaneengeschakeld, een oppervlak dat vergelijkbaar is met de afstand van Amsterdam naar Moskou. Voor Nederlanders en Belgen die langs Spaanse rivieren wandelen of vissen, is die verandering langzaam merkbaar: rivieren stromen vrijer, watersystemen herstellen en visbestanden keren terug.

LET OP: de afgebroken rivierbarrières hebben niets te maken met stuwmeren en hun dammen. Complotdenkers denken vaak van wel, maar dat klopt niet.

Waarom verouderde dammen zo schadelijk zijn

Rivierbarrières (stuwen, dijken, azudes en andere constructies) dienden in het verleden een doel: het reguleren van waterpeil, irrigatie of de opwekking van waterkracht. Maar zodra ze verouderen en buiten gebruik raken, veroorzaken ze meer schade dan nut. Ze blokkeren de doorstroom van water, sediment en voedingsstoffen, en belemmeren vissen om stroomopwaarts te trekken voor de voortplanting.

Dat laatste is geen detail. De Europese Commissie berekende dat maar liefst 42 procent van alle Europese zoetwatervissen nu als bedreigd wordt beschouwd. En volgens de Conventie over Migrerende Diersoorten (CMS) van de VN zijn populaties trekkende zoetwatervissen sinds 1970 al met circa 81 procent afgenomen. In Spanje staat onder meer de Atlantische zalm (Salmo salar) op de rand van uitsterven, met een achteruitgang van 82 procent in tien jaar. Ook de zeeprik en de Europese paling worden zwaar getroffen door verouderde rivierbarrières die hun migratieroutes afsluiten.

Op SpanjeVandaag schreven we eerder al uitgebreid over de rivieren en stuwmeren van Spanje en hoe het uitgebreide watersysteem tegelijk een ecologische en economische rol speelt. Spanje telt als EU-land de meeste stuwmeren ter wereld: rond de 350.

Zweden, Finland en Spanje leiden Europa

Voor het eerst in de geschiedenis van het DRE-rapport staat Zweden bovenaan, met 173 verwijderde barrières. Finland, vorig jaar nog koploper, volgt met 143. Spanje bezet de derde plek en behoudt die positie ten opzichte van het jaar daarvoor. Nieuw in de lijst zijn IJsland en Noord-Macedonië, die voor het eerst ooit een rivierbarrière verwijderden. In totaal namen 29 landen deel aan de inspanning.

Chris Baker van Wetlands International Europe benadrukt dat de focus ligt op kleine, verouderde obstakels die economisch weinig opleveren, maar ecologisch veel schade veroorzaken. Juist de sloop van zulke kleine structuren, zo stelt de organisatie, levert bij opschaling grote cumulatieve voordelen op voor biodiversiteit en klimaatweerbaarheid.

Vorig jaar al rapporteerden we over de bijdrage van Spanje, Nederland en België aan het recordaantal verwijderde rivierobstakels in Europa. Nederland speelt daarin al jaren een voortrekkersrol binnen Dam Removal Europe, met projecten in onder andere Noord-Brabant en Overijssel.

Renaturalización: natuur terugveroveren

In Spanje valt de sloop van rivierbarrières onder wat men de renaturalización (hernaturalisering) noemt — een bredere beweging waarbij natuur de ruimte terugkrijgt die decennialang door menselijk ingrijpen was ingenomen. Veel van de Spaanse sloopprojecten vinden plaats in Galicië en Castilla y León, regio’s met uitgebreide rivier­netwerken en een rijke visculture.

Merijn Hougee, verantwoordelijk voor Internationale Landschappen bij WWF Nederland, spreekt van een snelle consolidatie. Van iets meer dan honderd gesloopte barrières per jaar zes jaar geleden naar meer dan zeshonderd nu; de aanpak werkt. Bovendien toont het herstel van biodiversiteit in al aangepakte rivieren aan dat de investeringen renderen.

De EU heeft zichzelf als doel gesteld om voor 2030 ten minste 25.000 kilometer rivier weer in vrije-stroomstaat te brengen. Mondiaal mikken organisaties op het herstel van 300.000 kilometer aangetaste rivieren. Met het huidige tempo komt Europa steeds dichter bij die doelstelling.

De stuwmeren van Spanje staan momenteel op het hoogste niveau in twaalf jaar, wat de discussie over het nut van wateropslag versus ecologisch herstel alleen maar relevanter maakt.