Spaanse wetenschappers waarschuwen dat het uitzetten van bedreigde dieren lang niet altijd werkt. Zonder aanpak van de echte oorzaken sterven losgelaten exemplaren alsnog of brengen ze andere kwetsbare soorten in gevaar.

Het herintroduceren van dieren geldt in Spanje als een succesverhaal, met de lince ibérico (Iberische lynx) als boegbeeld. Toch plaatsen onderzoekers van de universiteiten van León, Granada en Oviedo nu kanttekeningen bij die aanpak. In een recent verschenen studie betogen zij dat het loslaten van exemplaren soms meer kwaad dan goed doet.

De wetenschappers Héctor Ruiz-Villar, Andrés Ordiz, José María Gil Sánchez en David Álvarez publiceerden hun analyse in het vakblad Conservation Science and Practice. Hun boodschap is nuchter: herintroductie kan onmisbaar zijn wanneer een soort op de rand van uitsterven staat, maar werkt niet als de oorspronkelijke bedreigingen blijven bestaan.

Wat schort er aan de standaardaanpak?

Het Spaanse nieuwsmedium Infobae beschrijft hoe uitzettingen vaak spectaculaire, goed zichtbare acties zijn. Ze trekken pers en publiek en leveren meetbare resultaten op korte termijn: meer dieren, mooie cijfers. Veel minder aandacht gaat naar het stille werk dat op de lange termijn telt, zoals het terugdringen van sterfte, het herstellen van leefgebieden en het verbinden van natuurgebieden.

Volgens de onderzoekers schiet een uitzetting haar doel voorbij als er geen maatschappelijk draagvlak is, of als de geredde soort andere bedreigde dieren verdringt. Daarom pleiten zij voor conservatieplannen die meerdere strategieën combineren.

Hoe zit het met de Iberische lynx?

De lynx laat zien wat doelgericht natuurbehoud oplevert. In 2002 telde men nog maar 94 dieren; inmiddels staat de teller op een recordaantal van 2.663 exemplaren. De soort verdubbelde in vier jaar bijna in omvang, nadat eerder al 2.401 lynxen werden geteld in 2024. Volgens het Ministerio para la Transición Ecológica (ministerie voor Ecologische Transitie) geldt de lynx daardoor niet langer als “ernstig bedreigd”.

Toch wijzen de auteurs op een keerzijde. Als toproofdier kan de lynx andere kwetsbare dieren verdringen, zoals de gato montés (wilde kat), waarvan het verspreidingsgebied de laatste jaren met meer dan dertig procent kromp. De vraag is niet of de lynxprogramma’s fout waren, maar of het moment is aangebroken om nu in te zetten op beter leefgebied en een veiliger landschap. Dat de soort zich goed ontwikkelt, blijkt ook uit bijzondere waarnemingen zoals de unieke witte lynx die vorig jaar in Jaén voor de camera kwam.

Welke vogels lopen risico?

Bij de pigargo europeo (zeearend) ligt het ingewikkelder. Deze roofvogel breidt zich vanzelf uit over Europa, dus volgens de onderzoekers kunnen middelen beter naar het voorbereiden van geschikt leefgebied gaan. Een onvoorzichtige herintroductie kan namelijk meeuwen, aalscholvers en de toch al sterk gekrompen Atlantische zalm schaden.

De quebrantahuesos (lammergier) kreeg eigen herintroductieprojecten in onder meer de Sierra de Cazorla en het Maestrazgo. Maar de vogel kampt nog steeds met veneno (gif), illegale jacht en botsingen met stroomlijnen. Dat laatste is geen detail: in Spanje sterven jaarlijks rond de 30.000 vogels langs het elektriciteitsnet. Zolang die dreigingen voortduren, hebben nieuwe uitzettingen weinig zin.

Wat merken Spanje-liefhebbers hiervan?

Wie in de Spaanse Pyreneeën wandelt, maakt nog altijd kans de lammergier met zijn imposante spanwijdte boven de bergen te zien zweven. Spanje herbergt negentig procent van alle Europese gieren, een trekpleister voor natuurliefhebbers uit Nederland en België. De onderzoekers willen die rijkdom niet kleineren, maar vragen om geduld. “Het gaat er niet om te stoppen met herintroducties,” zegt Ruiz-Villar, “maar om ze in te zetten wanneer ze echt nodig zijn.”