Eerst zei Madrid nee tegen de Amerikaanse F-35, nu draait Washington de rollen om. President Trump blokkeert de verkoop van gevechtsvliegtuigen aan Spanje na de spanningen rond de oorlog in Iran.

De Amerikaanse regering weigert voortaan zelf om straaljagers aan Spanje te leveren. Volgens defensiebronnen geciteerd door het Spaanse economische nieuwsmedium El Economista hangt het besluit samen met de recente botsingen tussen beide landen over de oorlog in Iran, plus de eerdere weigering van Madrid om de F-35 Lightning II aan te schaffen.

De timing is pijnlijk. Premier Pedro Sánchez schrapte vorig jaar al de aankoop van de Amerikaanse stealthtoestellen en koos bewust voor een Europese koers, een keuze die wij eerder beschreven toen Spanje de Amerikaanse F-35 schrapte en voor Europese gevechtsvliegtuigen koos. Trump kaatst die bal nu terug. Volgens dezelfde bronnen heroverweegt hij zijn standpunt alleen bij een machtswisseling in Madrid.

Waarom raakt dit vooral de Spaanse marine?

De grootste klap valt bij de Armada (marine). Het Spaanse vliegdekschip Juan Carlos I kan alleen toestellen aan boord nemen die verticaal opstijgen en landen. Op dit moment zijn dat elf verouderde Harriers, waarvan de uitfasering dichtbij komt. Het enige toestel op de markt met die verticale capaciteit is uitgerekend de F-35B.

Zonder dat toestel verliest de marine voor jaren een kerncapaciteit. Madrid had die optie al opzijgezet door tegen de F-35 te kiezen, een lijn die wij volgden toen Spanje een strategische zet maakte richting Europese straaljagers. Met het Amerikaanse veto wordt die deur nu ook van buitenaf op slot gedraaid.

Welke alternatieven houdt Spanje nog over?

Voor de luchtmacht ligt er een Europese oplossing klaar. De Eurofighter Halcón (Valk) komt deze zomer binnen, een traject dat al loopt sinds Spanje twintig nieuwe Eurofighters bestelde. Daarnaast legde Madrid eerste contacten voor de Turkse KAAN, een vijfde-generatietoestel dat wij eerder bespraken toen Spanje Turkse gevechtsvliegtuigen als alternatief overwoog.

Geen van beide lost het marineprobleem op. Noch de Eurofighter, noch de KAAN kan opereren vanaf het huidige vliegdekschip. Dat het Europese FCAS-project geen redmiddel meer biedt, werd pas duidelijk toen Frankrijk en Duitsland het gezamenlijke gevechtsvliegtuig annuleerden na ruzie over de werkverdeling.

Wat doet Madrid om het gat te dichten?

De regering zet in op twee sporen. Eerst rekt de marine de levensduur van de Harriers zo lang mogelijk; oorspronkelijk stonden die voor 2030 op de nominatie om met pensioen te gaan. Spanje koopt daarvoor reserveonderdelen op van landen die hun eigen Harriers al hebben afgedankt, een aanpak die wij beschreven toen Spanje de keuze voor nieuwe straaljagers uitstelde.

Daarnaast gaf Madrid scheepsbouwer Navantia opdracht voor een haalbaarheidsstudie naar een eerste conventioneel Spaans vliegdekschip, met ruimte voor maximaal dertig moderne jagers. Anders dan de Juan Carlos I zou dat schip toestellen via een startbaan op het dek laten vertrekken, wat veel meer vliegtuigtypes mogelijk maakt. Maar zelfs met groen licht praat je over een project van tien jaar of langer.