Sinds het weekend ligt een uitgestrekte koepel van warme lucht over West-Europa. De ola de calor (hittegolf) bereikt rond dinsdag 23 juni zijn hoogtepunt, met pieken tot 44 graden in het Spaanse binnenland en code rood in delen van Frankrijk en Spanje. Het begin van de astronomische zomer op 21 juni viel zo goed als samen met de eerste grote hitte-uitbarsting van het jaar.

De oorzaak ligt bij een vrijwel stilstaand hogedrukgebied dat warme lucht uit Noord-Afrika boven het continent gevangen houdt. Meteorologen noemen dit in Spanje een cúpula de calor (hittekoepel). Steden van Madrid tot Parijs noteren waarden rond of boven de 40 graden, en het Verenigd Koninkrijk koerst af op het warmste junirecord ooit. De warmte raakt vrijwel iedereen tussen het vasteland van Spanje en de Noordzee.

De meest geschikte locaties om momenteel te verblijven zijn langs de noordkust van Spanje, zoals in Baskenland, Cantabrië, Asturië en Galicië, waar af en toe ook warme dagen kunnen worden ervaren. Eveneens zijn de Canarische Eilanden gewild als ‘overzomeren’-plek vanwege de aangename temperaturen overdag en in de nacht.

Wat is een hittekoepel precies?

Een hittekoepel ontstaat wanneer een sterk hogedrukgebied zich als een deksel over een regio legt. De lucht eronder kan nergens heen, daalt, wordt samengeperst en warmt daardoor verder op. Dag na dag stijgt de temperatuur, zonder verkoeling ’s nachts. Het Spaanse weerportaal Tiempo.com (onderdeel van Meteored) wijst op een geblokkeerde, golvende straalstroom die het patroon dagenlang op zijn plek houdt. SpanjeVandaag legde eerder uit hoe zo’n hittekoepel ontstaat en waarom het kwik soms al in mei richting 40 graden gaat.

Waarom krijgt half Europa nu Spaanse temperaturen?

De straalstroom maakt op dit moment een grote lus naar het noorden. West-Europa belandt daardoor aan de zuidkant van die lus, precies in de invloedssfeer van het Azorenhoog. Lagedrukgebieden vanaf de Atlantische Oceaan krijgen geen kans om door te dringen. Een zuidelijke stroming stuwt ondertussen hete Afrikaanse lucht steeds verder naar het noorden.

Het gevolg is opvallend. Frankrijk noteerde maandag een landelijk gemiddelde van 29,2 graden, de hoogste junitemperatuur sinds het begin van de metingen. Bordeaux klokte 41,9 graden af, Poitiers 41,2 graden, en de Franse weerdienst plaatste tientallen departementen op code rood. In Zwitserland bereikte Schaffhausen met 35,7 graden een junirecord. Dat Spanje deze hitte kent, weet iedere Spanjeganger; dat Engeland en Zwitserland eraan moeten geloven, is het echte nieuws.

Hoe heet wordt het in Spanje zelf?

In eigen land beleeft Spanje zijn eerste officiële hittegolf van de zomer. De AEMET (Agencia Estatal de Meteorología, de Spaanse weerdienst) meet waarden van vijf tot tien graden boven normaal. In het Ebro-dal liep het kwik maandag op tot 42 graden. Het noordelijke Baskenland kreeg code rood, met 40 graden in San Sebastián, ruim het dubbele van het langjarig gemiddelde voor 22 juni. De noordkust werd zo plaatselijk heter dan Sevilla of Córdoba.

Ook ’s nachts koelt het nauwelijks af. In grote delen van het land blijft het boven de 20 graden, wat meteorologen noches tropicales (tropennachten) noemen. Voor wie zonder airco slaapt, betekent dat slechte nachten en oplopende uitputting, vooral bij ouderen.

Wat merken Nederlanders en Belgen in Spanje en in eigen land ervan?

De koepel blijft niet bij de Spaanse Pyreneeën hangen. Tegen het einde van de week schuift de warme lucht door naar Frankrijk, de Benelux en Duitsland, met temperaturen tot rond de 35 graden in het zuiden van Nederland en België. AEMET voorspelde al in mei een warmer dan gemiddelde zomer, en wetenschappers van de Wereld Meteorologische Organisatie wijzen erop dat Europa twee keer zo snel opwarmt als het mondiale gemiddelde.

Reis je deze dagen naar Spanje of woon je er, plan dan je activiteiten in de vroege ochtend en mijd de zon tussen twaalf en acht. Veel ayuntamientos (gemeentehuizen) openen tijdens hete dagen gratis refugios climáticos (gekoelde opvangplekken) in bibliotheken en buurtcentra. Ken je de betekenis van de kleurcodes geel, oranje en rood nog niet, dan loont het de moeite die voor vertrek door te nemen.