Spanje loopt, net zoals het recent getroffen Venezuela, ook seismisch risico, vooral in de provincies Granada, Almería, Málaga, Murcia en Alicante en de Pyreneeën. Experts waarschuwen dat de bouwnorm uit 2002 verouderd is en niet langer aansluit op de huidige kennis.

De recente dubbele aardbeving in Venezuela, met magnitudes van 7,2 en 7,5, bracht in Spanje een oude vraag terug op tafel. Kan zoiets ook hier gebeuren? Spaanse seismologen en bouwkundigen geven een genuanceerd antwoord. De kans op een beving van die omvang is klein, maar het risico verdwijnt niet. En juist daar zit volgens hen het probleem.

Spanje ligt op de grens tussen de Afrikaanse en de Euraziatische aardplaat. Die platen schuiven langzaam tegen elkaar, wat regelmatig kleine bevingen oplevert. De zwaarste activiteit concentreert zich in het zuidoosten, in de provincies Granada, Almería, Málaga, Murcia en Alicante, en in de Pyreneeën. Ook de Canarische Eilanden kennen seismische activiteit, maar dan van vulkanische aard. De plaatbeweging in Spanje gaat trager dan in landen als Japan of Chili, waardoor extreme bevingen minder vaak en minder krachtig zijn. Helemaal weg is het gevaar echter niet.

Waarom is de magnitude niet het hele verhaal?

Het draait niet alleen om de kracht van een beving, maar vooral om wat eronder ligt. Een beving van magnitude 5 of 6 kan zware schade aanrichten als die zich onder een dichtbevolkte stad met oude gebouwen voordoet. Een beving van 7 of 8 op zee voelt men over een enorm gebied, maar richt aan land vaak minder schade aan, tenzij er een tsunami ontstaat. De kern zit dus in de kwetsbaarheid van de bebouwing, niet in het cijfer op de schaal van Richter.

Daar wringt het in Spanje. De vergelijking met Venezuela gaat deels op, want in beide landen concentreert de tektonische activiteit zich in specifieke zones en staan oude, kwetsbare gebouwen naast moderne constructies. Het Spaanse nieuwsmedium 20minutos sprak met deskundigen die wijzen op een hardnekkig pijnpunt, namelijk de Spaanse bouwregels. Spanje kende eerder al een kaart van regio’s waar gebouwen het grootste instortingsgevaar lopen bij een beving, met Murcia, Valencia, Alicante, Almería, Granada en Málaga als rode gebieden.

Wat is er mis met de Spaanse bouwnorm?

De huidige norm heet de Norma de Construcción Sismorresistente (norm voor aardbevingsbestendige bouw), kortweg NCSE-02. Die werd in 2002 per koninklijk besluit vastgesteld en verving de norm uit 1994. Na ruim twintig jaar lopen er volgens experts flinke gebreken op. De norm steunt op een gevarenkaart met gegevens van vóór 2002 en hanteert een verouderde rekenmethode, terwijl de internationale standaard inmiddels een andere aanpak volgt. Ook sluit de Spaanse norm slecht aan op de Europese Eurocodes en ontbreken duidelijke criteria om bestaande gebouwen te beoordelen en te versterken.

De beving in Lorca in 2011, met negen doden en meer dan driehonderd gewonden, maakte die tekortkomingen pijnlijk zichtbaar. Sindsdien ligt er een ontwerp voor een nieuwe norm, de NCSR-22, maar die is nog altijd niet definitief van kracht. Voor het Instituto Geográfico Nacional (Nationaal Geografisch Instituut), dat de seismische bewaking in Spanje verzorgt, blijft het toezicht intussen gewoon doorgaan.

Welke regio’s lopen het meeste risico?

Het zuidoosten van het schiereiland staat bovenaan, samen met de Alboránzee en de oostelijke Andalusische kust. Daarna volgen de Golf van Cádiz en Kaap San Vicente, de Pyreneeën in Navarra, Huesca, Lleida en Girona, en de Canarische Eilanden. Zelfs Galicië en het noordwesten kennen lichte activiteit. Toch waarschuwen deskundigen tegen paniek. De sleutel ligt in preventie, in de bewaking door het Instituto Geográfico Nacional en in het strikt naleven van de bouwnorm in de meest blootgestelde gebieden.

Voor Nederlanders en Belgen die aan de Costa Blanca of Costa del Sol wonen of er een tweede huis hebben, is dit geen abstract verhaal. Veel populaire badplaatsen liggen precies in de rode zones. Eerder berekenden onderzoekers dat een zware beving bij Torrevieja duizenden doden zou kunnen eisen, oplopend in de zomer wanneer het toeristenseizoen op zijn piek is. Wie een woning koopt, doet er goed aan te informeren naar het bouwjaar en of de constructie aan de moderne norm voldoet.

Hoe vaak beeft het echt in het zuiden van Spanje?

Vaker dan veel mensen denken. In juli 2025 zorgde een beving van magnitude 5,5 voor de kust van Almería voor korte paniek na een tsunami-alarm. In oktober volgde een beving die voelbaar was tot in Almería, Granada en Málaga, en in december schudde een beving van 4,9 bij Fuengirola een groot deel van de Costa del Sol op. Geen van deze bevingen veroorzaakte schade, maar ze tonen wel hoe actief de ondergrond hier is.

Volgens onderzoekers komt er ongeveer elke zeventig jaar een zware beving voor in Spanje. De laatste grote ramp was Lorca, inmiddels veertien jaar geleden. Dat maakt de discussie over een eigentijdse bouwnorm minder vrijblijvend dan ze op papier lijkt.