Bijna 50.000 migranten staken in nog geen 48 uur de grens bij Ceuta over. Premier Sánchez spreekt van een schending van de territoriale integriteit van Spanje, terwijl Italië en Finland openlijk pleiten voor uitsluiting van het land uit het Schengengebied. Volgens de autoriteiten zijn op vrijdag alweer 37.500 migranten teruggekeerd naar Marokko.

Sánchez reisde vrijdag samen met minister van Binnenlandse Zaken Fernando Grande-Marlaska naar de ciudad autónoma (autonome stad) om de grootste migratiecrisis in de recente geschiedenis van Ceuta te bezweren. De stad, met iets meer dan 83.000 inwoners, kreeg er in minder dan twee dagen tijd bijna 50.000 nieuwkomers bij. Minstens negentien mensen kwamen om terwijl ze zwemmend probeerden binnen te komen.

De aanleiding ligt bij een uitspraak van het Tribunal Supremo (Hooggerechtshof) van 8 juli, die volgens de Spaanse autoriteiten door mensensmokkelaars wordt misbruikt om de instroom aan te wakkeren. Zoals SpanjeVandaag deze week al meldde, sloten Spanje en Marokko een spoedakkoord om teruggeleiding te versnellen, maar de aantallen liepen daarna alleen maar verder op.

UPDATE: Volgens overheidsbronnen zijn er vanaf de vroege ochtend van 30 juli naar schatting 50.000 mensen Ceuta binnengestroomd (de regionale premier van Ceuta zegt dat het er 60.000 zijn). In de loop van vrijdag 31 juli zijn er volgens diezelfde bronnen meer dan 37.500 mensen teruggekeerd naar Marokko. Deze terugkeer verloopt aan een tempo van 150 mensen per minuut, zo melden de bronnen.

Hoe reageert Sánchez zelf op de crisis?

Sánchez werd in Ceuta ontvangen met boegeroep, beledigingen en verwijten dat hij de grens onbeschermd laat. Hij kondigde de inzet van het leger aan, samen met tientallen extra agenten van Policía Nacional en Guardia Civil. Ook worden er boeien geplaatst in zee om zwemmers tegen te houden. “De regering gebruikt alle middelen van de staat om de veiligheid van de Ceutaanse burgers te garanderen”, aldus de premier, die tegelijk wees op de lopende samenwerking met Marokko voor snellere terugkeer.

Waarom willen Italië en Finland Spanje uit Schengen zetten?

Premier Giorgia Meloni kondigde “buitengewone maatregelen” aan en overweegt Schengen tijdelijk op te schorten met Spanje. Minister van Buitenlandse Zaken Antonio Tajani ging verder en koppelde zijn kritiek expliciet aan de buitengewone regularisatie waarover het Spaanse Hooggerechtshof eerder al oordeelde: volgens hem moedigt het verlenen van papieren aan honderdduizenden mensen mensensmokkel juist aan. Spanje riep daarop de Italiaanse ambassadeur op het matje. Minister Albares noemde de uitspraken “ongepast voor een bevriende partner” en benadrukte dat de regularisatie, die uiteindelijk op ruim 1,3 miljoen aanvragen uitkwam, niets met de huidige crisis te maken heeft.

Ook de Finse minister van Buitenlandse Zaken Mari Rantanen pleit voor het Italiaanse idee om het Schengenverdrag met Spanje op te schorten vanwege de aankomst van migranten in de Spaanse exclave Ceuta. Rantanen, van de rechtsradicale anti-immigratiepartij de Finnenpartij, stelt dat Spanje ‘gefaald’ heeft om de grenzen van het Schengengebied te waarborgen en daarom kan het land volgens haar ‘geen lid zijn van Schengen. Dat is opvallende taal, want het openhouden of afsluiten van interne Schengengrenzen ligt normaliter aan strikte voorwaarden vast, zoals ook bleek bij het recente akkoord over de Schengengrens bij Gibraltar.

Wat doen Frankrijk en de EU?

In Frankrijk eiste Marine Le Pen strengere grenscontroles en beschuldigde de Spaanse regering ervan migratie aan te moedigen. Minister Laurent Nuñez ging daadwerkelijk over tot actie: hij versterkte de controles aan de Spaanse grens en activeerde een snelle interventiemacht. Nederland reageerde bezorgd en riep Spanje op “het nodige te doen” om de buitengrenzen te beschermen.

De Europese Commissie bood financiële, technische en operationele steun aan, met Frontex als belangrijkste instrument, en is in gesprek met Marokko om de oversteken te beperken. VN-secretaris-generaal António Guterres benadrukte dat de rechten en waardigheid van de aankomende migranten gerespecteerd moeten blijven.

Kan Spanje uit Schengen worden gezet?

Nee, dat is niet zonder meer mogelijk. Italië maakt dit publiekelijk kenbaar, maar op dit moment is het niet uitvoerbaar. Wat Italië echter kan doen, is de eigen grenzen tijdelijk beveiligen door extra grenscontroles in te voeren, iets wat Frankrijk al heeft aangekondigd. Dit zou niet alleen voor mensen uit Spanje van toepassing zijn, maar voor iedereen. Dergelijke maatregelen zijn ook door Duitsland en andere landen al geïmplementeerd. Desondanks is dit niet meer toegestaan volgens de EU, aangezien dergelijke maatregelen alleen tijdelijk mogen zijn, omdat ze in strijd zijn met het Schengen-systeem.

Belangrijk is om te onthouden dat de grens tussen Ceuta (Spanje) en Marokko niet uitsluitend een landsgrens is; het is ook de scheidslijn tussen de Europese Unie en Afrika. Daarom draagt de EU een specifieke verantwoordelijkheid in deze context. Dit verklaart de inzet van Frontex.

Wat merken Nederlanders en Belgen hiervan?

Ceuta ligt buiten de gangbare toeristenroutes, dus de directe impact op vakantiegangers en residenten blijft beperkt. Wel voedt de crisis het bredere migratiedebat in Spanje, een thema waarmee ook Vox de afgelopen maanden garen wist te spinnen bij de verkiezingen in Andalusië. Wie in een regio met een groeiende PP-Vox-invloed woont, kan de komende maanden scherpere retoriek rond vreemdelingenbeleid verwachten. Of de dreiging met Schengen-uitsluiting ook echt wordt doorgezet, moet nog blijken; voorlopig blijft het bij aankondigingen en een diplomatiek rel.