Frankrijk verdrievoudigde vrijdag zijn politie-inzet aan de Spaanse grens en verdubbelt die zaterdag nog eens, naar 334 agenten. Ook Portugal scherpt vanaf dit weekend zijn zuidgrens aan, als reactie op de migratiecrisis in Ceuta.

De maatregelen volgen op de chaotische taferelen in Ceuta (de Spaanse autonome stad aan de Noord-Afrikaanse kust), waar sinds donderdag tienduizenden jonge Marokkanen zwemmend of via de pier de grens overstaken. De Franse minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez kondigde vrijdagavond aan dat hij vanaf zaterdag 1 augustus de politie-inzet aan de grens met Spanje naar 334 agenten en gendarmes optrekt, ruim tegenover de 184 van vrijdag. Ook Portugal grijpt in: premier Luís Montenegro belooft striktere controles aan de maritieme en landgrens in het zuiden van het land, al wijst hij een opschorting van Schengen resoluut van de hand.

Wie deze zomer van Nederland of België naar Spanje rijdt en daarbij Frankrijk of Portugal doorkruist, kan dus rekening houden met langere wachttijden en meer kans op een steekproefcontrole langs de weg of in de trein.

Wat gaat Frankrijk precies doen?

Volgens nieuwsmedium PressDigital zet Nuñez naast het verhoogde aantal agenten ook drie vliegtuigen van de grenspolitie in voor extra luchttoezicht, en wordt de dronebewaking uitgebreid. Bijzonder is de aankondiging dat ook de treinverbindingen tussen Frankrijk en Spanje intensiever gecontroleerd gaan worden, iets wat reizigers die met de trein naar Barcelona of het Baskenland reizen rechtstreeks kunnen merken. De Franse regering benadrukt dat het dispositief kan wijzigen “naargelang nodig”, wat betekent dat de omvang van de controles per dag kan verschillen.

Sluit dit aan bij eerdere Franse maatregelen?

Frankrijk grijpt vaker naar dit soort tijdelijke controles binnen het Schengengebied, dat in principe vrij verkeer van personen garandeert, maar landen wel de ruimte geeft om bij uitzonderlijke omstandigheden tijdelijk te controleren. Spanje kende eerder al een nieuw digitaal grenssysteem dat vooral reizigers van buiten de EU raakt, en ook bij het historische Gibraltar-akkoord veranderde onlangs de manier waarop grenzen worden bewaakt. Voor EU-burgers zoals Nederlanders en Belgen verandert het recht op vrij reizen niet, maar fysieke controles kunnen wel degelijk voor vertraging zorgen.

Waarom reageert Portugal ook?

Portugal wil geen halve maatregelen nemen. Minister van Buitenlandse Zaken Paulo Rangel zei tegen de Portugese publieke omroep RTP dat er geen “verslapping van de controles” mag zijn, ook al lijkt de situatie in Ceuta inmiddels stabieler. De Guardia Nacional Republicana (Portugese Nationale Garde) en de Portugese kustwacht werken nauw samen met hun Spaanse collega’s en houden extra toezicht op de zuidgrens, met name rond de Algarve. De ultrarechtse partij Chega wil zelfs een parlementair debat over volledige opschorting van Schengen, maar de regering-Montenegro houdt voorlopig vast aan versterkte controles binnen het bestaande verdrag.

Is de vrees voor grensoverschrijding wel terecht?

Ceuta valt weliswaar onder Spaans grondgebied, maar geniet niet dezelfde bewegingsvrijheid als de rest van het Schengengebied. Wie de grens bij Ceuta zwemmend bereikt, kan niet zomaar doorreizen naar het Spaanse vasteland: iedereen die de stad verlaat, passeert een aparte controle. De Europese Commissie bevestigde vrijdag dat geen enkele migrant vanuit Ceuta het Europese vasteland heeft bereikt. De Spaanse regering meldde bovendien dat het overgrote deel van de mensen die deze week aankwamen, alweer is teruggekeerd naar Marokko, onder meer dankzij een spoedakkoord tussen Spanje en Marokko om uitzettingen te versnellen. Ook stuurde Spanje het leger naar Ceuta nadat er meerdere doden vielen bij de oversteek.

Wat merken vakantiegangers concreet?

Voor wie deze zomer toch al onderweg is: de Spaanse verkeersdienst hield al rekening met drukte richting de grenzen, onder meer via de zomeroperatie met tientallen miljoenen verplaatsingen. Voeg daar nu de extra Franse en Portugese controles aan toe, en de kans op oponthoud bij grensovergangen zoals La Junquera of Irun neemt toe. Reken op een grondiger blik in de kofferbak, mogelijk een korte identiteitscontrole en in Frankrijk dus ook op de trein. Een geldig paspoort of identiteitskaart bij de hand houden blijft, zoals altijd bij grensoverschrijdend reizen, verstandig.