Spanje telde in mei 2026 een recordaantal van 101 hittegerelateerde sterfgevallen, het hoogste cijfer ooit voor deze maand. Het ministerie activeerde meteen het nationale hitteplan.

Dat maakte minister van Volksgezondheid Mónica García woensdag bekend tijdens de presentatie van het bijgewerkte hitteplan in Madrid, zo bericht het Spaanse nieuwsmedium Euronews. Het gaat om de hoogste meiwaarde sinds er vergelijkbare cijfers bestaan. De oorzaak is duidelijk: de laatste week van mei lagen de temperaturen op veel plekken 10 tot 15 graden boven wat normaal is voor de tijd van het jaar.

De slachtoffers waren volgens de verantwoordelijke voor Volksgezondheid en Klimaatverandering binnen het ministerie vooral oudere vrouwen in het Baskenland, Asturië en Galicië. Dat is opvallend, want juist deze noordelijke regio’s staan bekend om hun gematigde klimaat. De warmte trof daarmee mensen die er weinig op voorbereid waren, in een deel van het land waar airconditioning lang niet overal vanzelfsprekend is.

Hoe komt Spanje aan dat getal van 101?

De cijfers komen niet uit overlijdensakten waarop een arts hitte als doodsoorzaak noteerde. Ze zijn afkomstig van het Sistema de Monitorización de la Mortalidad Diaria (systeem voor dagelijkse sterftemonitoring), kortweg MoMo, dat wordt beheerd door het Instituto de Salud Carlos III (gezondheidsinstituut Carlos III). Dat systeem vergelijkt het werkelijke aantal sterfgevallen met het aantal dat je op basis van historische patronen zou verwachten. Sterven er in een warme periode meer mensen dan voorspeld, dan schrijft het model een deel van dat overschot toe aan de hitte.

Het gaat dus om een statistische schatting, niet om 101 individueel bevestigde gevallen. In veel gevallen betreft het ouderen of mensen met onderliggende aandoeningen, bij wie het overlijden door de warmte mogelijk werd versneld. Critici wijzen erop dat de methode ruimte laat voor interpretatie. Tegelijk is MoMo een breed gebruikt en erkend instrument om de gezondheidsimpact van extreme temperaturen te volgen.

Waarom valt deze hitte zo vroeg in het jaar?

De zomer in Spanje duurt inmiddels bijna zes weken langer dan in de jaren tachtig. García vatte het kernachtig samen: het is niet alleen warmer, de warmte komt ook steeds vroeger. De Spaanse weerdienst AEMET (Agencia Estatal de Meteorología, het staatsmeteorologisch agentschap) verwacht voor heel Spanje een zomer die warmer uitvalt dan gemiddeld.

Dat sluit aan bij eerdere signalen. Eind mei beleefde het land al tropische nachten waarin het kwik richting 40 graden klom, en pas daarna kondigde de weerdienst enige verkoeling aan na die uitzonderlijk hete meidagen. Ook voor juni ligt de verwachting boven het langjarig gemiddelde.

Wie loopt het meeste risico?

De gezondheidsminister benadrukte dat hitte niet iedereen even hard raakt. Wie in een goed geïsoleerde woning zit, doorstaat een hittegolf heel anders dan iemand in een gammele woning. Ze trok de gevolgen breder dan alleen gezondheid: hitte verstoort de concentratie van kinderen, beïnvloedt schoolprestaties en verslechtert de nachtrust. Ook op de werkvloer eist de warmte zijn tol, zoals bleek toen extreme hitte 5,5 miljoen Spaanse werknemers raakte, met de bouw en landbouw voorop.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen in Spanje?

Wie deze zomer naar Spanje reist of er woont, doet er goed aan rekening te houden met vroege en langdurige hitte. Drink voldoende water, vermijd inspanning tijdens de heetste uren en houd het lokale weer in de gaten. Voor 65-plussers en mensen met een kwetsbare gezondheid geldt extra voorzichtigheid, ook in regio’s die normaal als koeler bekendstaan. Een ventilator of airco is op veel plekken geen luxe meer. De officiële start van de zomer valt pas op 21 juni, maar de cijfers van mei laten zien dat de hitte zich daar weinig van aantrekt.