In het noorden van Spanje liepen recent meer dan 120 badgasten een beet op van het Portugese oorlogsschip binnen minder dan 24 uur. De gemeente hees tijdelijk de rode vlag op de drie hoofdstranden, maar de situatie normaliseerde zich alweer de ochtend erna. Toch werd het, in Spanje terugkerend fenomeen, breed uitgemeten in de nationale en internationale pers.

Het gebeurde afgelopen week op de stranden van La Concha, Ondarreta en La Zurriola, de drie populairste zwemplekken van San Sebastián. Terwijl zo’n drieduizend mensen zich verkoelden in zee, meldden zich in één etmaal ongeveer 120 mensen met een pijnlijke steek. De Ayuntamiento (gemeente) van San Sebastián bevestigde de cijfers en benadrukte dat de meeste gevallen mild van aard waren.

Waarom trekken deze dieren nu massaal naar de Baskische kust? Volgens nieuwsmedium Cope bereikte het zeewater voor San Sebastián de afgelopen week een temperatuur van 25,2 graden, wat de komst van de organismen bevordert. Dat is opvallend warm voor de Golf van Biskaje, die normaal gesproken koeler blijft dan de Middellandse Zee. In de stad zelf werden intussen honderden exemplaren uit zee gehaald.

Hoe gevaarlijk is de carabela portuguesa eigenlijk?

De carabela portuguesa (Portugees oorlogsschip of physalia physalis) is strikt genomen geen kwal, maar een kolonie van meerdere organismen die samenwerken. Toch voelt een beet net zo onaangenaam als die van een echte kwal, met een branderige, stekende pijn tot gevolg. Volgens de jefe van de Baskische reddingsbrigades zijn de exemplaren die momenteel opduiken relatief klein, met een diameter van minder dan tien centimeter, wat het risico beperkt houdt.

Toch bleef het niet bij alleen San Sebastián. Ook elders langs de Baskische kust liepen mensen deze zomer averij op. Zo moesten hulpdiensten van Osakidetza (de Baskische gezondheidsdienst) in hetzelfde weekend tientallen mensen behandelen op stranden als Laga, Getaria en Arrigunaga, met enkele ziekenhuisopnames tot gevolg. Wie zelf een steek oploopt, doet er goed aan te weten wat je moet doen bij een pijnlijke ontmoeting met een kwal of Portugees oorlogsschip, want de juiste eerste hulp scheelt flink in de pijn.

Herken je de gekleurde vlaggen op het strand eigenlijk allemaal? Er bestaat naast de rode vlag ook een aparte, witte vlag met een afbeelding van een kwal, die aangeeft dat er dieren gesignaleerd zijn zonder dat zwemmen meteen verboden is. Een handig overzicht van alle betekenissen van de gekleurde stranvlaggen in Spanje helpt om snel te zien hoe de vlag ook alweer zit.

Is dit een eenmalig incident of een terugkerend patroon?

Het fenomeen is bepaald niet nieuw voor de Baskische kust, maar de schaal van deze zomer valt wel op. Vorig jaar rond dezelfde periode telde de regio in totaal slechts dertien gemelde beten, tegenover de 120 van afgelopen dinsdag alleen al in San Sebastián. Opwarmend zeewater speelt daarin een steeds grotere rol, iets wat ook zichtbaar is in de bredere trend waarbij de Middellandse Zee in recordtempo opwarmt en zo het leefgebied van warmteminnende zeedieren oprekt richting het noorden.

Wat betekent dit voor Nederlandse en Belgische vakantiegangers?

Wie deze zomer richting San Sebastián of andere Baskische badplaatsen reist, hoeft de koffers niet om te pakken, maar houdt de vlaggen op het strand best goed in de gaten. Zie je exemplaren drijven, blijf dan uit het water en raak ze ook op het droge nooit aan, ook niet als ze dood lijken. De tentakels kunnen namelijk nog uren na de dood van het dier gif afgeven.

Voor wie sowieso met de auto naar Spanje afreist, is het goed te weten dat ook andere strandregels dit jaar strenger worden gehandhaafd. Zo kan het negeren van een rode vlag in sommige kustgemeenten oplopen tot een boete van duizenden euro’s, zoals blijkt uit een overzicht van de regels achter het stuur en op het strand in Spanje voor dit seizoen.

Mocht je toch gestoken worden, blijf dan kalm. Verlaat rustig het water, spoel de plek met zeewater (nooit met zoet water) en verwijder eventuele tentakelresten met een pincet of harde kaart. Bij aanhoudende pijn, koorts of ademhalingsproblemen is een bezoek aan de dokter geen overbodige luxe.