Spanje ziet het aantal premiebetalers per gepensioneerde de komende decennia dalen van ruim 2,2 naar 1,7 à 1,8. De pensioenuitgaven groeien intussen door naar 16,2 procent van het bbp in 2050.

De onafhankelijke begrotingswaakhond Airef (Autoridad Independiente de Responsabilidad Fiscal, de Spaanse begrotingswaakhond) publiceerde deze zomer een scenario dat weinig aan de verbeelding overlaat. Terwijl de babyboomgeneratie, ruim 6,6 miljoen Spanjaarden geboren tussen 1957 en 1977, de komende decennia massaal met pensioen gaat, groeit het aantal uitkeringen van ruim 10,4 miljoen nu naar bijna 17 miljoen rond het midden van de eeuw. Dat is een stijging van zo’n 60 procent, met de zwaarste klap tussen 2025 en 2045.

De Spaanse jubilación (pensionering) van deze generatie raakt niet alleen gepensioneerden zelf, maar ook iedereen die nu nog werkt en straks de rekening betaalt via de Seguridad Social (de Spaanse sociale zekerheid). Het nieuwsmedium Demócrata besteedde onlangs aandacht aan precies dit vraagstuk: hoeveel premiebetalers blijven er over voor elke gepensioneerde, en houdt dat systeem stand?

Hoe hard daalt de verhouding tussen werkenden en gepensioneerden?

Op dit moment staan er ruim 2,2 werkenden tegenover elke gepensioneerde. Volgens de Airef-projectie zakt die verhouding structureel richting 1,7 tot 1,8 rond 2050. De beroepsbevolking krimpt van 31,8 naar 28,8 miljoen mensen, terwijl het aantal gepensioneerden juist blijft groeien. Opvallend genoeg meldde SpanjeVandaag onlangs nog dat Spanje in juni tijdelijk een ratio van 2,5 haalde, het beste cijfer sinds 2011. Economen waarschuwen dat dit vooral een gunstige momentopname is door recordwerkgelegenheid, en geen omkering van de langetermijntrend die de babyboom met zich meebrengt.

Wat kost dit de belastingbetaler?

De pensioenuitgaven lopen op van ongeveer 13 procent van het bbp nu naar 16,2 procent in 2050, ruim drie procentpunt meer. Daarmee worden pensioenen de grootste aanjager van de overheidsuitgaven op lange termijn. De Airef becijfert dat de staatsschuld in het ongunstigste scenario kan oplopen tot 146 procent van het bbp, tenzij het beleid wijzigt.

Welke maatregelen moeten het gat dichten?

Madrid zet al langer in op langer doorwerken. Vanaf 2027 stijgt de officiële pensioenleeftijd definitief naar 67 jaar, het sluitstuk van een hervorming die al in 2011 begon. Wie minder dan 38 jaar en zes maanden premie heeft betaald, moet dan wachten tot die leeftijd; wie langer bijdroeg, mag nog op 65 jaar stoppen. Daarnaast loopt het Mecanismo de Equidad Intergeneracional (mechanisme voor intergenerationele rechtvaardigheid, MEI) al enkele jaren mee als extra premieheffing die specifiek is bedoeld om de babyboomgolf op te vangen. De Airef rekent voor dat een hogere arbeidsparticipatie, van 65 naar ruim 68 procent in 2050, de druk deels kan verlichten, net als een hogere productiviteit.

Wat betekent dit voor Nederlanders en Belgen in Spanje?

Voor wie in Spanje woont en werkt en premie afdraagt, telt dit rechtstreeks mee: de opbouw van het eigen pensioen verloopt onder dezelfde strengere regels als voor Spaanse werknemers. Voor Nederlanders en Belgen die al een AOW ontvangen, verandert er niets aan die eigen uitkering, die immers losstaat van het Spaanse stelsel. Toch is het een geruststellend gegeven dat het gemiddelde Spaanse pensioen intussen is gestegen naar 1.573 euro per maand: wie zelf pensioenrechten opbouwt in Spanje, ziet dat de uitkeringen ondanks de demografische druk vooralsnog meegroeien met de prijzen.

Wie de Spaanse pensioenleeftijd wil afzetten tegen de eigen AOW-leeftijd, vindt een vergelijking in het overzicht van pensioenleeftijden in Europa, waarin Nederland en België juist tot de hoogste van het continent behoren.