Bij clubwedstrijden moet koning Felipe VI streng neutraal blijven, maar als de nationale ploeg speelt, mag hij gewoon meeleven. Een protocolexpert legt uit waarom dat verschil zo groot is.

Koning Felipe VI reist eind juni af naar Guadalajara in Mexico om het Spaanse elftal aan te moedigen tegen Uruguay op het WK 2026. Het wordt zijn tweede WK als erefan, na zijn veelbesproken bezoek aan Qatar in 2022. Dat hij juist naar Mexico gaat, een land waarmee Spanje een historisch beladen relatie onderhoudt, maakt de reis diplomatiek nog gevoeliger.

Want elk gebaar van een staatshoofd in een stadion wordt op een goudschaaltje gewogen. Toch gelden voor wedstrijden van de Selección (de nationale ploeg) andere regels dan voor duels tussen Spaanse clubs. Waar de koning bij een finale tussen twee clubs zorgvuldig elke schijn van voorkeur vermijdt, mag hij bij het nationale elftal openlijk meeleven. De ploeg, die de groepsfase afsluit tegen Uruguay en waarvan je hier het volledige programma vindt, vertegenwoordigt heel Spanje. Niemand kan hem dus verwijten dat hij partij kiest.

Dat verschil analyseert María José Gómez Verdú, protocol- en etiquettedeskundige, in het Spaanse tijdschrift Lecturas. Volgens haar is de aanwezigheid van de koning bij een interland protocollair onbetwistbaar, juist omdat hij dan het hele land vertegenwoordigt en niet een bepaalde aanhang.

Waarom is een interland anders dan een clubwedstrijd?

Bij clubvoetbal is institutionele neutraliteit volgens Gómez Verdú de leidende regel. Elk gebaar dat als sympathie voor één team kan worden gelezen, ligt gevoelig. Toen Felipe VI dit voorjaar een halve finale van de Champions League van Atlético de Madrid bezocht, droeg hij een rode stropdas, de kleur van die club. Dat leverde meteen speculatie op over zijn voorkeuren.

Bij de nationale ploeg verdwijnt dat probleem. De koning hoeft geen neutraliteit te veinzen, want steun aan La Roja (het Spaanse nationale elftal) is steun aan het land. Bondscoach Luis de la Fuente omschreef de monarch eerder als een nuchtere, hartelijke en oprechte voetballiefhebber, een beeld dat het koningshuis graag uitdraagt.

Hoe verandert het koningshuis zijn imago?

De koning koos dit voorjaar opvallend voor de emotie. Hij presenteerde persoonlijk de WK-selectie in een video van de Spaanse voetbalbond, een rol die normaal aan acteurs of zangers toevalt. Met de zin “als onze Selección speelt, spelen we allemaal mee” zette hij de toon.

Gómez Verdú ziet daarin een bewuste strategie. Het koningshuis probeert zijn codes te moderniseren zonder de institutionele waardigheid te verliezen. Veel waarnemers vermoeden de hand van koningin Letizia, die altijd al een fijn gevoel had voor eigentijdse communicatie. Letizia zelf gaf trouwens het schoolvoorbeeld van neutraliteit: gevraagd naar haar favoriete club, antwoordde ze simpelweg dat ze de nationale ploeg aanhangt.

Wat merken Nederlanders en Belgen hiervan?

Wie deze zomer in Spanje verblijft, voelt de voetbalkoorts vanzelf. Zodra La Roja speelt, lopen terrassen en bodegas vol en gaat het halve land plat. Voor Nederlandse kijkers is die ingehouden koninklijke stijl wel even wennen. Willem-Alexander staat juist bekend om zijn uitbundige reacties, of het nu gaat om het WK, het EK, het schaatsen of de Olympische Spelen. Overal waar Nederland meedoet, juicht en baalt onze koning zichtbaar mee, terwijl Felipe VI zijn emoties veel strakker in toom houdt.

Lastig is wel het tijdstip. Door het tijdsverschil met Mexico begint het duel met Uruguay om twee uur ’s nachts Spaanse tijd, waardoor half Spanje vakantie en werk verzet om de wedstrijd te kunnen zien. Ook de koning draait dus een nachtdienst op de tribune van Guadalajara.

Voor wie geen minuut wil missen, loont het om vooraf uit te zoeken hoe je alle duels in Spanje kunt bekijken. Want of het nu om een gewone interland gaat of om een finale, de koning zal dit toernooi met volle overtuiging voor La Roja juichen. En deze keer hoeft hij zich daar niets van aan te trekken.